Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί cookies για την καλύτερη εμπειρία

Αν δεν αλλάξετε τις ρυθμίσεις του προγράμματος περιήγησης, συμφωνείτε με αυτό.

Αποδέχομαι
KALIAANI
15 Ιουν 2013

Τρίτη 29 Μαϊου 1453: Το (τυπικό) τέλος της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to Twitter

Στις 29 Μαΐου του 2013 θα έχουν περάσει ήδη 560 χρόνια από εκείνη τη μοιραία Τρίτη ( την «αποφράδα ημέρα» όπως την ονόμασε ο λαός) όπου η Κωνσταντινούπολη η θρυλική «Βασιλεύουσα» έπεσε στα χέρια των Τούρκων. Ήταν ένα κοσμοϊστορικό γεγονός που προκάλεσε τεράστια εντύπωση στον τότε γνωστό κόσμο και αποτέλεσε ένα ορόσημο, οριοθετώντας το τέλος μιας εποχής (της Ελληνοβυζαντινής) και την αρχή μιας άλλης (της  Οθωμανικής).

Ο λαός θρήνησε την πτώση της Πόλης και δημιούργησε τραγούδια και θρύλους για την Αγια-Σοφιά, (σημαίνει ο θιος ,σημαίνει η γης, σημαίνουν τα επουράνια……….),για το μαρμαρωμένο βασιλιά και για την ώρα που όλα αυτά θα έρθουν και πάλι στα χέρια των Ελλήνων (σώπασε κυρα-Δέσποινα και μη πολυδακρύζεις ,πάλι με χρόνια με καιρούς πάλι δικά μας θα’ναι),τονίζοντας μια μεταφυσική- θρησκευτική θεώρηση των πραγμάτων παρά τη λογική.

Η Κωνσταντινούπολη βέβαια πάλεψε για την επιβίωσή της πολλές φορές ενάντια σε πολλούς εχθρούς. Η τύχη της όμως είχε προδιαγραφεί 249 χρόνια νωρίτερα όταν αλώθηκε για πρώτη φορά από τους σταυροφόρους της 4ης σταυροφορίας (1204). Έτσι όταν το 1261 ο Μιχαήλ Παλαιολόγος απελευθερώνει την «Πόλη» τίποτα δεν θυμίζει την προηγούμενη αίγλη της. Κατεστραμμένη ,λεηλατημένη, ερειπωμένη έστεκε η ξακουστή «Βασιλεύουσα» .

Αλλά και τα λιμάνια και τα αστικά κέντρα της Αυτοκρατορίας τα κατείχαν οι Φράγκοι ενώ οι Τούρκοι ήταν τώρα όλο και περισσότερο απειλητικοί. Όμως και στο εσωτερικό της , η αυτοκρατορία σπαράσσονταν από εμφύλιες διαμάχες που σχετίζονταν είτε με τις προσωπικές φιλοδοξίες των αξιωματούχων είτε κυρίως με τις θρησκευτικές –δογματικές διαφορές μεταξύ της Ορθόδοξης και της Ρωμαιοκαθολικής εκκλησίας ( με τον ολέθριο ρόλο που διαδραμάτισε στην πρώτη άλωση της Πόλης). Έτσι τον 15ο αιώνα η Κωνσταντινούπολη είναι ουσιαστικά μια Πόλη- κράτος με μια μικρή ενδοχώρα και το Μιστρά, παρά η πρωτεύουσα της πανίσχυρης Ρωμαϊκής (Βυζαντινής) αυτοκρατορίας.

Θα ήθελα όμως εδώ να σημειώσω και δυο άλλες ημερομηνίες- ορόσημα που κατά τη γνώμη μου έπαιξαν σημαντικότατο ρόλο στη σταδιακή συρρίκνωση και και στην τελική πτώση της αυτοκρατορίας.

  • Στις 26 Αυγούστου 1071 ο Αυτοκράτορας Ρωμανός Διογένης υπονομευόμενος διαρκώς από τους εχθρούς του ηττάται στο Ματζικέρτ της Αρμενίας από τον Αλπ-Αρσλάν και οι Σελτζούκοι Τούρκοι εγκαθίστανται οριστικά στην Ανατολία.
  • Στις 17 Σεπτεμβρίου του 1176 οι Τούρκοι του Κιλίτζ- Αρσλάν νικούν το στρατό του Μανουήλ Α’ Κομνηνού στο Μυριοκέφαλο και συνεχίζουν τις επιδρομές τους στην Καρία και τη Φρυγία με καταστροφικές συνέπειες για την πολιτική ύπαρξη του Βυζαντίου.

Έτσι περίπου ήταν τα πράγματα όταν στις 12 Μαρτίου του 1449 έφτασε στην Κωνσταντινούπολη ο νέος Αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Παλαιολόγος . Ο νέος Αυτοκράτορας ήταν ικανός κυβερνήτης και γενναίος άνθρωπος και προσπάθησε αμέσως να σώσει ότι ήταν δυνατόν . Συνέχισε την πολιτική της ένωσης των εκκλησιών που προώθησε ο αδερφός του Ιωάννης Η’ Παλαιολόγος και προσπάθησε να ανασυντάξει και να οργανώσει το στρατό του ζητώντας παράλληλα και από τη Δύση βοήθεια.

Δυο χρόνια αργότερα πεθαίνει ο Σουλτάνος Μουράτ και στο θρόνο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ανεβαίνει ο 19χρονος γιος του Μεχμέτ Β’ (Μωάμεθ) ο οποίος αρχικά διαβεβαιώνει ότι έχει ειρηνικές προθέσεις. Συνεχίζει να πληρώνει τα 300000 άσπρα στον Αυτοκράτορα για να κρατά τον Πρίγκιπα Ορχάν στην Πόλη κρύβοντας επιμελώς ότι διακαής πόθος του ήταν η κατάκτηση της Πόλης.

Όταν όμως το Χειμώνα του 1452 ο Μωάμεθ άρχισε να ανεγείρει στην ευρωπαϊκή ακτή του Βοσπόρου το κάστρο Μπογάζ-Κεσέν (ο κόφτης των στενών) το σημερινό Ρουμελί Χισάρ απέναντι από το κάστρο Αναντολού Χισάρ που είχε χτίσει ο πατέρας του, δεν υπήρχε πλέον καμία αμφιβολία για τις προθέσεις του.

Ένα χρόνο πριν από την άλωση η κατάσταση στην Πόλη ήταν δραματική . Στο ταμείο του κράτους υπήρχαν ελάχιστα χρήματα. Ο Κωνσταντίνος ΙΑ Παλαιολόγος ζήτησε από τους πλούσιους της Πόλης να δώσουν. Έπρεπε να επισκευαστούν τα τείχη ,έπρεπε να αγοραστεί μπαρούτι ,έπρεπε να πληρωθούν οι μηχανικοί (όπως ο Ούγγρος Ουρβανός που κατασκεύασε τελικά την «μπομπάρδα» του Μωαμεθ) . Αυτοί όμως δεν έδωσαν. Γράφει ο ανώνυμος του «Βερβερινού κώδικα». «Ω ,Ρωμαιοι φιλάργυροι, δημηγέρτες, τραδιτόροι (προδότες) οπού ετραδίρατε την πατρίδα σας, όπου ο βασιλιάς σας ήτονε φτωχός και σας επαρακάλαε με δάκρυα στα μάτια να του δανείσετε  φλωρία δια να δώσει, να μαζώξει πολεμιστάδες ανθρώπους , να βοηθήσωνε και να πολεμήσωνε κι εσείς αρνιεστε μεθ’ όρκου πως δεν έχετε και είστε πτωχοί».

Aλλά ω της των Ελλήνων ασέβεις , ω της εγκατελελειμμένης πατρίδος , ω της πλεονεξίας . Εκείνοι τους οποίους κατάβρεξε με έναν πλεονασμό δακρύωνο δυστυχής Αυτοκράτορας για να του δανείσουν χρήματα προκειμένου να στρατολογήσειστρατεύματα , ορκίσθηκαν πως είναι πτωχοί κι ότι εξαιτίας των δύσκολων καιρών δεν τους έχει απομείνει τίποτε. Κι ήταν εκείνοι οι ίδιοι που ο εχθρός τους βρήκε αργότερα πλουσιοτάτους. Εκείνοι από τους οποίους μόνο κάποιοι ,πολύ λίγοι, έκαναν εθελοντικές προσφορές. Κι εκείνοι όλοι κατέβαλλαν ηράκλειες προσπάθειες επιχειρώντας να επισκευάσουν τους πύργους και τα τείχη. (Leonardo de Chio) .Επιστολή προς τον Πάπα Νικόλαο Ε’.

Στην Πόλη που παλιά είχε περίπου 1000000 κατοίκους κατοικούν πλέον 30000 Ρωμιοί ανάμεσα σε Αρμένιους ,Εβραίους ,Βενετσιάνους ,Γενοβέζους ,καταλανούς ,Γερμανούς Σλάβους, Τούρκους (του πρίγκιπα Ορχάν διεκδικητή του τουρκικού θρόνου). Το χειρότερο όμως ήταν πως παρόλο που ήταν λίγοι οι Ρωμιοί ήταν και διχασμένοι. Οι μισοί πιστεύανε ότι βοήθεια μόνο η Δύση μπορούσε να δώσει. Ήταν οι «ενωτικοί». Οι άλλοι μισοί «οι ανθενωτικοί» δεν την ήθελαν. « Την γαρ Λατίνων ούτε βοήθειαν, ούτε την ένωσιν χρήζωμεν. Απέστω αφ’ημών η των αζυμιτών λατρεία». Αυτά έλεγε ο Γεννάδιος Σχολάριος ο ηγέτης των ανθενωτικών ,ο άνθρωπος που ο Μωάμεθ έκανε Πατριάρχη μετά την πτώση της Βασιλεύουσας. Αλλά και ο Λουκάς Νοταράς ο μέγας Δούκας, που κατείχε το δεύτερο αξίωμα μετά τον Αυτοκράτορα έλεγε: « Κρειττότερον εστί ειδέναι εν μέση τη Πόλει φακιόλιον βασιλεύον Τούρκων ή καλύπτραν Λατινικήν» .Προτιμότεροι δηλαδή οι Τούρκοι από τους Λατίνους.

Ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος όμως πιστός στην πολιτική του προηγούμενου Αυτοκράτορα ζήτησε όπως είπαμε βοήθεια από τη Δύση και ο Πάπας Νικόλαος ο Ε’ του την έστειλε βάζοντας ως όρο την ένωση των εκκλησιών. Έτσι τον Νοέμβριο του 1452 φτάνει στην Πόλη ο Καρδινάλιος Ισίδωρος με 200 πολεμιστές και στις 26 Ιανουαρίου έρχονται 700Γενουάτες με αρχηγό τον Τζιοβάννι Τζιουστινιάνι στον οποίο ο Αυτοκράτωρ δίνει τον τίτλο του Πρωτοστράτορα (αρχιστράτηγου). Αυτή ήταν η βοήθεια που η «πολιτισμένη Δύση» έδωσε στην παραπαίουσα Ελληνική Αυτοκρατορία!!!

Τον Ιανουάριο του 1453 οι Τούρκοι μεταφέρουν τα κανόνια τους απέναντι από τα τείχη της Βασιλεύουσας και το Μάρτη φτάνει η μεγάλη «μπομπάρδα» του Ουρβανού και στήνεται απέναντι από την πύλη του Αγίου Ρωμανού που υπεράσπιζε ο ίδιος ο Αυτοκράτορας. Το κανόνι αυτό αξίζει να σημειωθεί ότι έκανε δυο μήνες να φτάσει από την Αδριανούπολη και έβαλλε λίθινα βλήματα βάρους μισού τόνου από απόσταση 1500 μέτρων περίπου 7-8 φορές την ημέρα κατερειπώνοντας όχι μόνο τα χιλιόχρονα τείχη της Κωνσταντινούπολης αλλά και το ήδη κλονισμένο ηθικό των πολιορκημένων .

«Τοποθέτησαν εκεί μια τρομερή βομβάρδα αν και η άλλη ήταν πιο μεγάλη από αυτήν που εξερράγη , την οποίαν έσερναν με δυσκολία εκατόν πενήντα βόδια ……κοντά στην πύλη του Αγίου Ρωμανού , με μεγάλα βλήματα η πέτρα των οποίων σύμφωνα με την εκτίμησή μου ζύγιζε διακόσιες λίβρες …..τα ερείπια … έπεσαν επάνω στην τάφρο την γέμισαν κα την ισοπέδωσαν ώστε οι εχθροί βρίσκοντας το δρόμο έτοιμο και στρωμένο να τον ακολουθήσουν και να μπουν στην Πόλη». (Leonardo de Chio) .Επιστολή προς τον Πάπα Νικόλαο Ε’.

Ο Μωάμεθ εμφανίστηκε στις 5 Απριλίου επικεφαλής 150000 στρατιωτών και έστησε τη σκηνή του απέναντι από την πύλη του Αγίου Ρωμανού .Πίσω από τα τείχη ο τραγικός Αυτοκράτορας είχε μόνο 5000 Βυζαντινούς και 2000 Γενουάτες και Βενετούς στρατιώτες .

Στις 21 Μαϊου ο Μωάμεθ ζητά την παράδοση της Πόλης με την υπόσχεση ότι θα χαρίσει τη ζωή και την περιουσία των κατοίκων της . Ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος αντάξιος της χιλιόχρονης ιστορίας της αυτοκρατορίας , του απαντά αγέρωχα με τρόπο που θα μνημονεύεται στους αιώνες.

«Το δε την Πόλιν σοι δούναι, ούτ’ εμόν εστίν ούτ’ άλλου των κατοικούντων εν ταύτη. Κοινή γαρ γνώμη πάντες αυτοπροαιρέτως αποθανούμεν και ου φεισόμεθα της ζωής ημών».

ΚΑΙ ΕΤΣΙ ΕΓΙΝΕ...

(Μια απόδοση της απάντησης στη Νεοελληνική θα ήταν κατά τη γνώμη μου περιττή και θα στερούσε κάτι από την αίγλη της απάντησης του τελευταίου μαρτυρικού Αυτοκράτορα).

Στις 28 Μαΐου, ο Μεχμέτ Β’  αποφάσισε τη γενική και τελική επίθεση εναντίον της πόλης. Ο Κωνσταντίνος, μετά την τέλεση της θείας λειτουργίας στον ναό της Αγίας Σοφίας, ενθάρρυνε τη φρουρά που θα έδινε τον αγώνα για την απόκρουση τής μεγάλης επίθεσης. Πράγματι, η πρώτη επίθεση αποκρούστηκε, αλλά η αναπλήρωση των απωλειών τής φρουράς ήταν δύσκολη. Ο τραυματισμός του Γενουάτη Ιουστινιάνη υπήρξε σοβαρό πλήγμα. Τέλος και ενώ ο Κωνσταντίνος αγωνιζόταν με στο πλευρό των στρατιωτών του ως απλός στρατιώτης, οι Τούρκοι μπήκαν στην πόλη και η θρυλική Βασιλεύουσα  έγινε πηγή θρύλων και παραδόσεων στη μνήμη τού λαού.

Ο Κωνσταντίνος ΙΑ΄ υπήρξε ο τελευταίος αυτοκράτορας τού Βυζαντίου, ο οποίος με το φρόνημα και την αυτοθυσία του, σημάδεψε χαρακτηριστικά το γεγονός τής πτώσης. Ο  Γεώργιος Φραντζής διηγείται με απλότητα τον θάνατο τού τελευταίου βυζαντινού αυτοκράτορα:

  • «Ο βασιλεύς οὖν ἀπαγορεύσας ἐαυτόν, ἰστάμενος βαστάζων σπάθην και ἀσπίδα, είπε λόγον λύπης άξιον "οὐκ έστί τις τῶν χριστιανῶν τοῦ λαβεῖν τήν κεφαλήν μου ἀπ΄ ἐμοῦ;" ἦν γάρ μονώτατος ἀπολειφθείς. τότε είς τῶν Τούρκων δούς αὐτῷ κατά πρόσωπον καί πλήξας, καί αὐτός τῷ Τούρκῳ ἐτέραν ἐχαρίσατο' τῶν ὁπισθεν δ΄ἐτέρος καιρίαν δούς πληγήν, ἔπεσε κατά γῆς' οὐ γάρ ῄδεισαν ὃτι ὁ βασιλεύς ἐστιν, ἀλλ΄ ὡs κοινόν στρατιώτην τοῦτον θανατώσαντες ἀφῆκαν».

Σύμφωνα με την περιγραφή του Φραντζή, οι κατακτητές, μετά το τέλος του αγώνα, αναζήτησαν το σώμα του αυτοκράτορα:

«πλείονας κεφάλας τν άναιρεθέντων πλυναν, ε τύχοι καί τήν βασιλικήν γνωρίσωσι, καί οκ δυνήθησαν γνωρίσαι ατήν, ε μή τό τεθνεώς πτμα το Βασιλέως ερόντες γνώρισαν κ τν βασιλικν περικνημίδων, ή και πεδίλων ένθα, χρυσοί ετοί σαν γεγραμμένοι, s θος πρχε τος βασιλεύσι».

Η αναγνώριση του νεκρού αυτοκράτορα συνοδεύθηκε από την εντολή τού σουλτάνου Μωάμεθ Β΄ να ταφεί με τις αρμόζουσες βασιλικές τιμές, χωρίς όμως να ανακοινωθεί και ο τόπος της ταφής. Οι μυστικοί πόθοι τού λαού συνέδεσαν τον θρύλο τού μαρμαρωμένου βασιλιά, με την ελπίδα για την απελευθέρωση και την αποκατάσταση τής αυτοκρατορίας.

 

 

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to Twitter
Γρηγόρης Γιοβανόπουλος

Δάσκαλος με ειδίκευση στην Ιστορία της Νεότερης Ελλάδας και του Νεοελληνικού Πολιτισμού

Προσθήκη νέου σχολίου

Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση

LENOS_TAVERNA

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

Who's Online

Αυτήν τη στιγμή επισκέπτονται τον ιστότοπό μας 212 επισκέπτες και κανένα μέλος

ΜΕΙΝΕΤΕ ΣΥΝΔΕΔΕΜΕΝΟΙ ΜΑΖΙ ΜΑΣ

Τελευταια Νεα

Top