Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί cookies για την καλύτερη εμπειρία

Αν δεν αλλάξετε τις ρυθμίσεις του προγράμματος περιήγησης, συμφωνείτε με αυτό.

Αποδέχομαι
17 Σεπ 2013

Οι Μύλοι στο Ρουμλούκι και οι Καστοριανοί Μυλωνάδες, 1900-1960

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to Twitter
Γράφει ο Γιώργος Ντελιόπουλος
Α΄ Μέρος
Αγγίζοντας το θέμα των μύλων πρέπει να εξομολογηθώ ότι το κάνω με ιδιαίτερη ευαισθησία. Ο λόγος είναι απλός. Η μοίρα μου το έφερε να ασκήσω στα νεανικά μου χρόνια και αυτό το ζανάτι. Έτσι, όσα σκοπεύω να αφηγηθώ παρακάτω αποτελούν κατά ένα μέρος κατάθεση προσωπικών βιωμάτων. Δεν θα περιοριστώ όμως μόνο σε αυτά. Πριν από πολλά χρόνια, όταν ακόμα υπήρχαν ζωντανές μαρτυρίες, καταπιάστηκα με μια έρευνα γύρω από το θέμα των υδρόμυλων, που λειτουργούσαν στα χωριά μας. Μια από αυτές τις πηγές μου, ανάμεσα στις άλλες, υπήρξε ο Λουτριώτης γερο-Δημητρός Χατζόπουλος, γεννημένος το 1896, σχεδόν αιωνόβιος, όταν τον συνάντησα εγώ, με κρυστάλλινη διαύγεια πνεύματος και μνήμη μικρού παιδιού. Ο άνθρωπος αυτός είχε παραστάσεις από ολόκληρο τον εικοστό αιώνα και το θέμα των αλευρόμυλων το γνώριζε αρκετά καλά.
 
Δεν ξέρω πως άλεθαν τα δημητριακά τους οι αρχαίοι. Ούτε τι μέσα χρησιμοποιούσαν οι Βυζαντινοί αργότερα. Μπορώ να βεβαιώσω όμως, ότι πριν γενικευτεί η χρήση της μηχανής, οι άμεσοι πρόγονοί μου χρησιμοποιούσαν τα χερόμυλα, δηλαδή μύλους που είχαν σαν κινητήρια δύναμη τα χέρια. Μιλώντας βέβαια για τους μύλους αυτούς πρέπει να ξεχάσουμε τους άλλους που ξέρουμε είτε κινούνται με αέρα, τους γνωστούς και διατηρητέους ανεμόμυλους είτε με νερό, τους ξεχασμένους νερόμυλους είτε με μηχανές εσωτερικής καύσης, που διαλύθηκαν πια και πουλήθηκαν για παλιοσίδερα στους συμπαθείς παλιατζήδες. Τα χειρόμυλα δεν ήταν παρά δυο πέτρινοι κύλινδροι, διαμορφωμένοι έτσι, ώστε ο ένας, ο κάτω να είναι σταθερός, ο άλλος, ο επάνω να περιστρέφεται με τη βοήθεια ενός ξύλου που ήταν μπηγμένο στο σώμα του. Ένα άνοιγμα στο κέντρο του, επέτρεπε στα σπυριά του σταριού να περνούν ανάμεσα στις δύο πέτρινες επιφάνειες, να κομματιάζονται από το βάρος και την τριβή και στη συνέχεια να βγαίνουν από ένα αυλάκι με τη μορφή χοντροκομμένου αλευριού. Τέτοιες πέτρες υπήρχαν ακόμα σε χρήση στα παιδικά μου χρόνια και τις χρησιμοποιούσαν οι νοικοκυρές για να αλέθουν τα σιτάρι, με το οποίο παρασκεύαζαν το μπλουγούρι ή πλιγούρι, όπως το λένε στην κοινή γλώσσα, βασικό συστατικό μαζί με το γάλα για να κάνουν τα τραχανά. Για κάποια χρόνια τις έβλεπε μετά κανείς παραπεταμένες από δω κι από κει, ώσπου θάφτηκαν από μόνες τους μέσα στο χώμα;, λόγω του βάρους ή τις περιμάζεψε το χέρι κάποιου τσιγγάνου που «αγόραζε παλιά πράγματα».
Φαίνεται πως τα χειρόμυλα υπήρξαν και στα μέρη μας οι πρόδρομοι των κανονικών μύλων, πολύ πιο σύνθετων, οι οποίοι είχαν ασύγκριτα μεγαλύτερη απόδοση παραγωγής αλευριού και κινούνταν όχι με το χέρι, αλλά με τη δύναμη του νερού. Βέβαια αντιλαμβάνομαι την απορία του αναγνώστη για την ύπαρξη μιας τέτοιας ποσότητας νερού μέσα στον κάμπο, η οποία θα είχε την δύναμη να κινήσει ολόκληρο το μηχανικό σύμπλεγμα ενός αλευρόμυλου. Και όμως μερικές γενεές ακόμα νωρίτερα όλοι οι κάτοικοι του Ρουμλουκιού ήξεραν το περίφημο Αγώι, το μεγάλο αυλάκι που κατέβαζε ορμητικά τα νερά του από τις πηγές του Βερμίου. Ήταν αυτό ακριβώς που αποτελούσε την κινητήρια δύναμη για την λειτουργία μιας σειράς από μύλους που υπήρχαν σε χωριά του κάμπου. Επρόκειτο ουσιαστικά για έναν παραπόταμο του Τριποτάμου, που κατηφόριζε προς την πεδιάδα, αφού πρώτα εξυπηρετούσε τους λαδόμυλους-σουσαμόλαδους και τους αλευρόμυλους της Βέροιας και του Μακροχωρίου και ακολουθούσε μια πορεία, η οποία μετά το Σταυρό, την Ξεχασμένη, την Επισκοπή, το οδηγούσε τελικά στη Βιλίτσα, παραπόταμο αυτή τη φορά του Αλιάκμονα, που τα ίχνη της σώζονται ακόμα ανάμεσα σε Λουτρό και Καμποχώρι. Η Βιλίτσα μάλιστα προσέφερε και μιαν άλλη υπηρεσία. Δεχόταν το χειμώνα τα πρώτα περισσευούμενα νερά του Αλιάκμονα και τα διοχέτευε στο Βάλτο, προλαβαίνοντας ή περιορίζοντας τις φοβερές πλημμύρες, ενώ το καλοκαίρι στα καθαρά νερά της οι άνθρωποι έπιαναν ψάρια, καραβίδες και χιβάδες, ένα είδος όστρακου του γλυκού νερού, αρκετά μεγάλο.
Ένα σπουδαίο κατά τα άλλα έργο στον ημαθιώτικο κάμπο σήμανε το οριστικό τέλος των νερόμυλων. Τα κτίριά τους αφέθηκαν να ερημώσουν, να γίνουν τόπος όπου φώλιαζαν τα νυχτοπούλια, οι κουκουβάγιες και οι νυχτερίδες, να περάσουν στη λαϊκή φαντασία σαν στοιχειωμένα σημεία, με καλικάντζαρους και βρικόλακες. Στη δημιουργία των εντυπώσεων αυτών ίσως να συντελούσαν οι τεράστιοι ιστοί αράχνης που στηνόταν σε όλες τις γωνιές του αλευρόμυλου και οι οποίοι ήταν ορατοί από μακριά, διότι ήταν πάντα πασπαλισμένοι με αλεύρι και οι αμέτρητοι ποντικοί, όλων των μεγεθών, που κυκλοφορούσαν άφοβοι μέσα στα πόδια των πελατών.
 
Το έργο στο οποίο αναφέρομαι πιο πάνω δεν ήταν ένα, αλλά περισσότερα. Ήταν για την ακρίβεια μια δέσμη από μεγάλα έργα, που άλλαξαν ριζικά την εικόνα του κάμπου και τη μοίρα των ανθρώπων του. Αξίζει νομίζω τον κόπο να αναφέρω τρία από αυτά, τα πιο σημαντικά. Χρονικά τοποθετούνται στο τέλος της δεκαετίας του 1920 και στις αρχές της επόμενης.
1. Γίνεται ρύθμιση της κοίτης του Αλιάκμονα και παράλληλα κατασκευάζεται το ανάχωμα, ένα αντιπλημμυρικό έργο από το χωριό Άμμος ως το Κλειδί.
2. Γίνεται η αποξήρανση της Λίμνης Γιαννιτσών. Η έκτασή της παραδίδεται στην καλλιέργεια και μοιράζεται σε ακτήμονες από Βέροια, Γιαννιτσά και Γουμένισσα, έως τον Κολινδρό.
3. Το τρίτο μεγάλο έργο, που προηγήθηκε των άλλων, ήταν το κανάλι 66. Το μεγάλο αυτό κανάλι δέχτηκε στις όχθες του όλα τα νερά του Εδεσσαίου και άλλων παραποτάμων, που ωε τότε χύνονταν στο Βάλτο και τα διοχέτευσε στον Αλιάκμονα, δίπλα στην Κουλούρα.
Θύμα αυτού του καναλιού έπεσε και το Αγώι, αφού του έκοψε το δρόμο. Η πολύτιμη κινητήρια δύναμή του στέρεψε και οι υδρόμυλοι έκλεισαν. Ήταν γύρω στα 1930. Για τα καμποχώρια το γεγονός υπήρξε πραγματική ταλαιπωρία. Για να αλέσουν έπρεπε να μεταφέρουν το σιτάρι τους στο Μακροχώρι ή στη Βέροια. Επειδή όμως, όπου υπάρχει ζήτηση, εκεί ξεφυτρώνει και προσφορά, γρήγορα το κενό των νερόμυλων ήρθε να καλύψει ο μηχανοκίνητος μύλος. Οι πληροφορίες μου λένε, πως πρωταγωνιστής στο νέο ξεκίνημα υπήρξε μια πολυμελής οικογένεια, που είχε έρθει ήδη στις αρχές του 1900 στα μέρη μας από την Καστοριά. Το όνομά της Κυριακόπουλος. Μυλωνάδες με παράδοση.
 
Ο πρώτος μύλος που λειτουργεί με πετρελαιοκίνηση είναι του Κεφαλοχωρίου. Τον εγκαθιστά ο Ναουσαίος μεγαλοβιομήχανος και κτηματίας Γρηγόριος (Γαλάκης) Λόγγος. Πρόκειται για έναν κινητήρα Ντίζελ, της αγγλικής εταιρείας Τ. RUSTOW-ENGLAND. Τις ίδιες μηχανές χρησιμοποιούσαν ήδη στη Θεσσαλονίκη ιδιωτικές εταιρείες παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος, παγοποιΐας και άλλες. Αμέσως, μεσα στη δεκαετία του τριάντα, ο μηχανοκίνητος μύλος ξεφυτρώνει σε αρκετά χωριά του κάμπου, όπως σε Ξεχασμένη, Καβάσιλα, Σκυλίτσι, Καμποχώρι, Γιδά, Τσινάφορο.
Την παγκόσμια γαλήνη όμως και την ανοδική πορεία της περιοχής μας, μετά τα σημαντικά έργα που προαναφέραμε, ήρθε να ανακόψει η λαίλαπα του δεύτερου μεγάλου πολέμου. Ανάμεσα στις άλλες δυστυχίες που σκόρπισε, έφερε και την εξαφάνιση από την αγορά και των υγρών καυσίμων. Αν οι φτερωτές των προηγούμενων μύλων σταμάτησαν να γυρίζουν, γιατί τους έλειψε το νερό, οι ντιζελομηχανές των μύλων στη διάρκεια της κατοχής σίγησαν, γιατί έκλεισαν οι κάνουλες των καυσίμων. Η νέα κατάσταση οδήγησε σε πισωγύρισμα, που λένε. Κάτω από το κανάλι 66 κατασκευάστηκε ένα μικρό σιφόνι, με τη σκέψη να ξαναλειτουργήσει το παλιό Αγώι. Άδικος κόπος. Το νερό ελάχιστο, η πίεσή του μηδαμινή, μόλις και μετά βίας μπορούσε να κινήσει τη μια από τις δύο πέτρες. Και όμως, μέσα σ’ εκείνη τη φοβερή αναστάτωση, όπου η κάθε μετακίνηση μόνο ακίνδυνη δεν ήταν, οι ψευτο-υδρόμυλοι αυτοί αποτέλεσαν μια λύση, λύση ανάγκης. Στο διάστημα αυτό κάνουν την εμφάνισή τους οι πρώτες ατμοκίνητες μηχανές, που χρησιμοποιούν ως καύσιμη ύλη κάρβουνο, πετροκάρβουνο, ξυλίτη, ακόμα και ξύλα.
 
Κείμενο από το υπό έκδοση βιβλίο μου «Βίος και Πολιτισμός στο Ρουμλούκι».
 
Σ΄ αυτό το κεφάλαιο θα προσθέσω νέα στοιχεία για τους Καστοριανούς Μυλωνάδες. Οικογένεια Καρανίκα, οικογένεια Κυριακόπουλου, οικογένεια Κυριαζή, οικογένειες μυλωνάδων που ήρθαν εδώ τέλος του 1900-1903.
 
Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to Twitter

proioy fani

Προσθήκη νέου σχολίου

Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

Who's Online

Αυτήν τη στιγμή επισκέπτονται τον ιστότοπό μας 229 επισκέπτες και κανένα μέλος

ΜΕΙΝΕΤΕ ΣΥΝΔΕΔΕΜΕΝΟΙ ΜΑΖΙ ΜΑΣ

Τελευταια Νεα

Top