Είκοσι χρόνια παρουσίας στην Ημαθία συμπληρώνει φέτος ο «Έρασμος», έχοντας ως σταθερό σημείο αναφοράς την προστασία των θυμάτων έμφυλης και ενδοοικογενειακής βίας. Από μια ομάδα εθελοντών που το 2006 αποφάσισε να υψώσει ένα πρώτο «ανάχωμα» απέναντι στο πρόβλημα, μέχρι τη σημερινή οργανωμένη δομή με επιστημονικό προσωπικό, ξενώνα και υπηρεσίες ψυχοκοινωνικής και νομικής στήριξης, ο Σύλλογος έχει διανύσει μια μακρά διαδρομή. Η πρόεδρος Ελένη Καζελίδου και η αντιπρόεδρος Σοφία Ζεϊμπέκη μιλούν στον «ΠΟΛΙΤΗ» και την Καλλιρρόη Καρδάκου για τα περιστατικά που αντιμετωπίζουν, τις δυσκολίες, την πρόληψη και το μήνυμα που στέλνουν: «Μίλα πριν είναι αργά».
1.Ποια είναι η αποστολή του Έρασμου και πώς ξεκίνησε τη δράση του.
Ελένη Καζελίδου (Ε.Κ.): Ο Σύλλογος Κοινωνικής Παρέμβασης «ΕΡΑΣΜΟΣ» με έδρα τη Βέροια φέτος συμπληρώνει 20 χρόνια μιας δυναμικής πορείας έργου στην ευρύτερη κοινωνία της Ημαθίας, με αντικείμενο αναφοράς την εν γένει καταπολέμηση της έμφυλης βίας και σε κάθε εκδοχή της.
Σοφία Ζεϊμπέκη (Σ.Ζ.): Η ίδρυσή του, το 2006, υπήρξε πρωτοβουλία μιας ομάδας εθελοντών, κυρίως γυναικών, με ανιδιοτελή αγάπη και πραγματικό ενδιαφέρον για τη γυναίκα και το παιδί, για την πρόληψη και αντιμετώπιση της βίας, αποφασίζοντας, ενώνοντας τις δυνάμεις τους, να υψώσουν ένα πρώτο «ανάχωμα» απέναντι στο πρόβλημα, ιδρύοντας τον «ΕΡΑΣΜΟ». Αυτά σε μια εποχή που η τοπική μας κοινωνία άρχισε να μπαίνει στη «σκιά» της εγκληματικότητας, στον απόηχο της τότε τραγικής γυναικοκτονίας της Κικής Κούσογλου, αλλά και της πολύκροτης υπόθεσης της εξαφάνισης του μικρού Άλεξ.
Ε.Κ. Από το 2018 ο Σύλλογος χρηματοδοτείται από τα Ευρωπαϊκά Προγράμματα ΕΣΠΑ 2014-2020 και 2021-2027, με τη σταθερή υποστήριξη του Δήμου Βέροιας, της Περιφερειακής Ενότητας Ημαθίας και της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας και διαθέτει επιστημονικό και βοηθητικό δυναμικό στελεχών (Ψυχολόγο, Ψυχίατρο, Κοινωνική Λειτουργό, Νομικό, Φροντίστρια, Υπεύθυνο Επικοινωνίας και ΜΜΕ) γραφεία διοίκησης, γραμματειακής υποστήριξης και παροχής υπηρεσιών ψυχοκοινωνικής στήριξης και νομικής συμβουλευτικής.
Σ.Ζ. Αποστολή του «Έρασμου» από την ίδρυσή του και μέχρι σήμερα, είναι, σε πρώτη προτεραιότητα, η προστασία των θυμάτων βίας, με ιδιαίτερη έμφαση στη γυναίκα και το παιδί. Επιπλέον, σημαντικό μέρος της αποστολής μας είναι και η ευαισθητοποίηση του κοινωνικού ιστού, πάνω σε θέματα ισότητας, ισονομίας, ανθρωπίνων και δημοκρατικών δικαιωμάτων, όσον αναφορά ειδικότερα τη θέση της γυναίκας και την κοινωνική της προαγωγή στη μόρφωση, την εργασία κλπ, ώστε να συμβάλλουμε σημαντικά στην αναδιαμόρφωση της κοινωνικής συνείδησης και της κουλτούρας της παρούσας αλλά και των μελλοντικών γενεών απέναντι σε αυτά τα θέματα. Σε αυτή τη συνάφεια, ο «ΕΡΑΣΜΟΣ» συνεργάζεται με αρμόδιους κρατικούς ή μη φορείς, με την τοπική αυτοδιοίκηση, με τις Αρχές (Αστυνομία – Εισαγγελία) με τις δομές Δημόσιας Υγείας και γενικά με άλλες οργανώσεις κρατικές – μη κυβερνητικές και σωματεία στον ελλαδικό και Διεθνή χώρο με τον ίδιο σκοπό. Πρόκειται για μια σημαντική και ανοικτή δικτύωση που μπορεί να συμβάλλει στην αντιμετώπιση προβλημάτων που απασχολούν την τοπική κοινωνία της Ημαθίας και όχι μόνο.
Ε.Κ. Σε επίπεδο πρόληψης διοργανώνουμε ενημερωτικές δράσεις και εκδηλώσεις θεματικού χαρακτήρα για την ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης, μέσα από επιστημονικές ημερίδες έγκριτων εισηγητών αλλά και καλλιτεχνικές εκδηλώσεις κοινωνικής αναφοράς, με τη συμμετοχή γνωστών και τοπικών καλλιτεχνών ή ακαδημαϊκών. Στο πλαίσιο της πρόληψης ειδικότερα, υλοποιούμε συστηματικά Βιωματικά Εργαστήρια Αυτογνωσίας και διαχείρισης συναισθημάτων (Ομάδες Προσωπικής Ανάπτυξης) και Δράσεις Ενημέρωσης των Μαθητών Σχολικών Μονάδων της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ημαθίας, πάνω στη θεματική των μορφών βίας και εκφοβισμών.
2. Ποιες μορφές βίας αντιμετωπίζονται συχνότερα;
Ε.Κ. Το φάσμα της εκδήλωσης των μορφών βίας είναι ιδιαίτερα ευρύ, καθώς πρόκειται για ένα κοινωνικό πρόβλημα που σχετίζεται με κάθε χώρο της κοινωνικής δράσης τόσο του θύματος όσο και του θύτη. Συνήθως και στατιστικά η ενδοοικογενειακή βία έχει τα… «πρωτεία» σε αριθμό περιστατικών, με φαινόμενα άσκησης σωματικής αλλά και ψυχολογικής – λεκτικής βίας, με θύτη συνήθως το σύζυγο, σύντροφο και σπανιότερα συγγενείς πρώτου – δεύτερου βαθμού (πατέρα, αδελφούς, μητέρα κοκ). Ωστόσο έχουμε φιλοξενήσει και θύματα της δεύτερης περίπτωσης, και δεν ήταν μεμονωμένα περιστατικά.
3. Πόσες γυναίκες έχουν ζητήσει τη βοήθειά σας μέχρι σήμερα;
Σ.Ζ. Ο «Έρασμος», μέσα στην 20ετία που διανύουμε έχει πραγματοποιήσει δεκάδες εισαγωγές γυναικών και μητέρων με τα ανήλικα παιδιά τους), ενώ έχει προσφέρει υπηρεσίες ψυχοκοινωνικής στήριξης – ως εξωτερικά περιστατικά – σε εκατοντάδες συμπολίτες μας, κυρίως γυναίκες, αλλά σπανιότερα και άνδρες και παιδιά. Αποφεύγουμε να μιλήσουμε με συγκεκριμένους αριθμούς, καθώς πολλές από τις γυναίκες που απευθύνθηκαν στη δομή μας, φιλοξενήθηκαν περισσότερο από μία φορές. Κάποιες – ουκ ολίγες – επέστρεψαν, με δική τους ευθύνη, στο κακοποιητικό περιβάλλον, όπου… «υποτροπίασε» η κακοποίησή τους και επανήλθαν στον «Έρασμο». Κάπως έτσι ερμηνεύεται αυτή η «ρευστότητα» των αριθμών και η ευ μεταβλητότητα που χαρακτηρίζει την κινητικότητα των περιστατικών. Πάντως καταγράφονται διψήφιοι αριθμοί στην πρώτη περίπτωση και τριψήφιοι στη δεύτερη!
4. Τί είδους βοήθεια προσφέρετε; (Ψυχολογική, Νομική, Κοινωνική, Υποστήριξη φιλοξενίας)
Σ.Ζ. Ο Ξενώνας είναι βραχείας, τρίμηνης για την ακρίβεια, διαμονής, (με δυνατότητα παράτασης, εφόσον κριθεί αναγκαίο), σε μυστική διεύθυνση στο κέντρο της Βέροιας. Πρόκειται για ένα κανονικό διαμέρισμα οικοδομής, δυναμικής 7 κλινών, που προσφέρει την πληρότητα και τις ανέσεις ενός σύγχρονου νοικοκυριού, συνδυάζοντας τη «ζεστασιά» και τη θαλπωρή του σπιτιού, χωρίς όμως τον κακοποιητή και την όλη συνθήκη της βίας. Στον ξενώνα παρέχονται στις ωφελούμενες γυναίκες και τα ανήλικα παιδιά τους, ΔΩΡΕΑΝ στέγη, σίτιση, ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, ψυχοκοινωνική στήριξη και νομική συμβουλευτική, με την προοπτική της σταδιακής ψυχικής ενδυνάμωσης και της ομαλής επανένταξης στη ζωή με άλλους όρους και προϋποθέσεις μιας ασφαλούς και δημιουργικής επανεκκίνησης, ει δυνατόν μακριά από το κακοποιητικό περιβάλλον. Στο ίδιο πλαίσιο υποστήριξης η Επιστημονική Ομάδα του «Έρασμου (Ψυχολόγος, Κοινωνική Λειτουργός και Νομικός του Συλλόγου) φροντίζει για την κοινωνική αποκατάσταση – κατοχύρωση των ωφελούμενων σε ό,τι αφορά ασφαλιστικά δικαιώματα, επικουρικά οικονομικά – ειδικά επιδόματα, προνοιακά, αναπηρικά, ανεργίας, έκτακτα, τακτικά, συντάξεις κοκ.
Ε.Κ. Παράλληλα πραγματοποιούνται καθημερινά δια ζώσης, στα γραφεία της δομής,
Μ. Αλεξάνδρου 17 στη Βέροια, συνεδρίες ψυχολογικής υποστήριξης και νομικής συμβουλευτικής, κατόπιν ραντεβού, σε όσους απευθύνονται στον «Έρασμο», ως εξωτερικά περιστατικά, που ωστόσο δε χρήζουν φιλοξενίας.
5. Η βία “χτυπάει” συγκεκριμένες γυναίκες – τάξης, μόρφωσης, οικονομικής κατάστασης – ή όλες;
Σ.Ζ.Η Βία δεν έχει κριτήρια… «επιλεξιμότητας» των θυμάτων της. Μας έχουν απευθυνθεί γυναίκες κάθε τάξης, ηλικίας, οικονομικής κατάστασης και κοινωνικής διαστρωμάτωσης. Οπότε και ο «Έρασμος» στην υποδοχή τους και την παροχή υπηρεσιών δεν έχει φίλτρα αποκλεισμού κοινωνικών ή όποιων διακρίσεων και κριτηρίων. Η βία είναι «τυφλή» και έχει πολλά προσωπεία του «φαίνεσθαι» της ευγένειας, της ευπρέπειας, της μόρφωσης, της κοινωνικής επιφάνειας των «καθώς πρέπει» ανθρώπων, που όμως κρύβουν πολύ καλά μέσα τους έναν κακοποιητή που μόλις «ευδοκιμήσουν» οι συνθήκες, προστριβών συγκρούσεων, ανικανοποίητης εγωπάθειας και ναρκισσισμού, «μεταμορφώνονται» και εκδηλώνονται. Επειδή λοιπόν το φαινόμενο της βίας επωάζεται στα ενδόμυχα του ψυχισμού των ανθρώπων, συνήθως μέσα στους κόλπους της οικογένειας και από τα πρώτα παιδικά τους χρόνια, για αυτό και ο «Έρασμος» προσανατολίζει το έργο της πρόληψης, με έμφαση, στις δράσεις των Βιωματικών Εργαστηρίων Αυτογνωσίας και τις ενημερωτικές δράσεις στη μαθητική κοινότητα, καθώς το οικογενειακό περιβάλλον δεν είναι άμεσα προσβάσιμο από τους Ειδικούς.
6. Ποιος είναι ο ρόλος της τοπικής κοινωνίας στην πρόληψη και αντιμετώπιση της έμφυλης βίας;
Ε.Κ. Την τοπική μας κοινωνία απαρτίζουμε εμείς και οι συμπολίτες μας. Είναι ιδιαίτερα παρήγορο και ενθαρρυντικό το γεγονός ότι, όπως και σε επίπεδο επικράτειας, ανοίγουν πλέον τα στόματα και καταγγέλλουν περιστατικά. Η ευθύνη που έχουμε όλοι μας, ως άνθρωποι της διπλανής πόρτας, να έχουμε την εγρήγορση και το θάρρος να καταγγείλουμε ό,τι αντιλαμβανόμαστε στο εγγύς περιβάλλον μας, (στο σπίτι, στη γειτονιά, στη δουλειά, στο σχολείο κλπ) που σχετίζεται με βία και κακοποίηση, πρέπει να μας γίνει αυτονόητη και καθημερινή συνείδηση. Σε επίπεδο θεσμών, η Αστυνομική Διεύθυνση Ημαθίας λειτουργεί ένα πολύ καλά οργανωμένο γραφείο Ενδοοικογειακής Βίας, το οποίο μας παραπέμπει περιστατικά και αυτό είναι πολύ σημαντικό. Ωστόσο πρέπει να κινητοποιηθούν και οι συμπολίτες μας χωρίς συστολές και αναβλητικότητα, γιατί και η βία χτυπά εδώ και τώρα και μάλιστα χωρίς αναστολές κι εκπτώσεις. Γι’ αυτό, όπως είπαμε, σε ό,τι αφορά το κομμάτι της πρόληψης, εργαζόμαστε μέσα από τα Βιωματικά Εργαστήρια και τις Δράσεις Κοινωνικής Ευαισθητοποίησης, προσπαθώντας να αναδείξουμε αυτή τη διάσταση, με σύνθημα το: «Μίλα πριν είναι αργά»!
7. Ποια είναι η μεγαλύτερη πρόκληση που αντιμετωπίζετε ως Σύλλογος;
Σ.Ζ. Οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε έχουν να κάνουν με τη βιωσιμότητα του «Έρασμου» και τη δικαίωση του έργου μας, αναφορικά με την αντιμετώπιση και την πρόληψη της έμφυλης βίας. Σε ό,τι αφορά το πρώτο σκέλος, και λαμβάνοντας υπόψη το εθνικό και παγκόσμιο μέγεθος της μάστιγας του φαινομένου, που εξαπλώνεται με ιλιγγιώδεις ρυθμούς, εντοπίζουμε μια ελλειμματική κοινωνική πολιτική από πλευράς Πολιτείας, από πάντα. Το γεγονός ότι δεν είμαστε, όπως πολλοί άλλοι οργανισμοί, Σύλλογοι και ομόλογοι φορείς, ανά την Ελλάδα, ενταγμένοι στον Κρατικό Προϋπολογισμό, μας καθιστά «κυνηγούς» εξασφάλισης πόρων βιωσιμότητας, σε ένα μακροπρόθεσμο πλάνο, καθώς η κινητήριος δύναμη της λειτουργίας μας είναι η χρηματοδότηση μέσω Προγραμμάτων ΕΣΠΑ – που ευτυχώς προς το παρόν ανανεώνονται – και πόρων της Περιφέρειας, ενώ προκειμένου να εξυπηρετήσουμε τρέχουσες ανάγκες πολλές φορές προσφεύγουμε στην ευγενική διάθεση και προσφορά τοπικών χορηγών και εθελοντών δωρητών.
Ε.Κ. Σε ό,τι αφορά τη δικαίωση του έργου μας, μεγάλη πρόσκληση στη διαχείριση κρίσεων και περιστατικών, αποτελεί η ευαλωτότητα, το «εύθραυστο» στοιχείο του ψυχισμού των θυμάτων βίας που απευθύνονται στο Σύλλογο. Είναι παράμετροι που δεν μπορούμε να αγνοήσουμε, να προσπεράσουμε, ούτε και να θεραπεύσουμε από τη μια μέρα στην άλλη. Λειτουργούν συνήθως ως «τροχοπέδη» στην ώθηση που προσπαθούμε να δώσουμε στην κακοποιημένη γυναίκα για την οριστική της δραπέτευση από την κακοποιητική συνθήκη που έχει βιώσει. Ωστόσο αν κι έχει ξεφύγει προσωρινά και είναι ασφαλής, μέσα από τη διαμονή στη Δομή μας, δεν έχει όμως «δραπετεύσει» μέσα της από τις ψυχολογικές εξαρτήσεις της από τον θύτη, που μπορεί να τροφοδοτούνται από ενοχικά σύνδρομα, οικονομικές δεσμεύσεις, εκβιαστικές συμπεριφορές του, φόβους απειλών εκ μέρους του ιδίου ή και των συγγενών. Αγκυλώσεις που ματαιώνουν την οριστική απελευθέρωση του θύματος. Έτσι ενώ ο Σύλλογος δίνει όλα τα ικανά εφόδια στην ωφελούμενη για μια νέα αρχή, πολλές φορές η ίδια επιστρέφει στο θύτη και ο φαύλος κύκλος της βίας ανακυκλώνεται. Βέβαια και πάλι, αν μας χτυπήσει την πόρτα, εμείς είμαστε και θα είμαστε εδώ.
8. Ποιο μήνυμα θα θέλατε να στείλετε σε μια γυναίκα που αντιμετωπίζει μια κακοποιητική συμπεριφορά αλλά φοβάται να ζητήσει βοήθεια.
Ε.Κ. Να κάνει άμεσα το πρώτο βήμα. Να κάνει την υπέρβαση του φόβου και της αναβλητικότητας και να τηλεφωνήσει στο 2331074073, την 24ωρη γραμμή SOS του «Έρασμου». Μπορεί να γράψει ένα μήνυμα και να το στείλει στο email μας erasmos.veria@gmail.com ή ακόμη και στο messenger στη σελίδα του FB με την επωνυμία «ΕΡΑΣΜΟΣ». Επίσης Στην ιστοσελίδα μας http://erasmosverias.com/ υπάρχει φόρμα καταγγελίας περιστατικού κακοποίησης. Πρέπει να γνωρίζει ότι τόσο ο «Έρασμος» όσο και οι αρχές εφαρμόζουν απόλυτα και αυστηρά πρωτόκολλα πολιτικής προστασίας προσωπικών δεδομένων και απορρήτου και έτσι δε θα πρέπει να φοβάται για κάποια διαρροή πληροφοριών. Πολλές γυναίκες ακόμη απευθύνονται στο Γραφείο Ενδοοικογενειακής Βίας της Αστυνομίας, οι οποίες συνήθως παραπέμπονται ακολούθως σε εμάς. Όποια κι αν είναι η διαδρομή που θα ακολουθήσει το θύμα, σημασία έχει να κάνει το πρώτο βήμα. Η σιωπή και η αναβλητικότητα, όπως παρακολουθούμε και στις ειδήσεις, πλέον σκοτώνουν!
9. Πώς μπορεί ένας συγγενής ή φίλος να βοηθήσει μια γυναίκα που υφίσταται κακοποίηση.
Σ.Ζ. Είναι υποχρέωση του να βοηθήσει το θύμα, αφήνοντας πίσω τις όποιες αναστολές μπορεί να έχει υπό τη σκέψη ότι παρεμβαίνει αδιάκριτα στα προσωπικά τρίτων. Το θύμα πρέπει να προστατευτεί και η κακοποίηση πρέπει να καταγγέλλεται άμεσα. Αν μιλούσαν εγκαίρως οι άνθρωποι του οικείου, φιλικού περιβάλλοντος, οι συγγενείς και οι γείτονες στις Αρχές, ίσως πολλές γυναικοκτονίες να είχαν σήμερα αποφευχθεί.
Ε.Κ. Ο άνθρωπος που ξέρει και δε μιλά είναι συνένοχος και ηθικός αυτουργός με την έννοια της αποσιώπησης εν ενεργεία ή εν δυνάμει εγκλήματος! Πρέπει να ειδοποιήσει είτε την Αστυνομία, είτε να τηλεφωνήσει στον «Έρασμο», ώστε να συνεργαστούμε για την προστασία του θύματος. Να σημειωθεί ότι βάσει του πρωτοκόλλου απορρήτου και εχεμύθειας, προστατεύεται και ο ίδιος. Δεν έχει να χάσει τίποτα. Απεναντίας έχει να κερδίσει μόνο. Ο ίδιος την ηθική ικανοποίηση της εν συναίσθησης και της προσφοράς και το θύμα την ίδια του τη ζωή!
