Πρόκειται για ιδιαίτερα σημαντική εξέλιξη το γεγονός ότι τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ) ανακοίνωσαν αιφνιδιαστικά την αποχώρησή τους από τον ΟΠΕΚ, τον Οργανισμό Πετρελαιοεξαγωγικών Κρατών, σύμφωνα με ανάλυση του BBC. Οι Εμιρατινοί ήταν μέλη του οργανισμού ακόμη και πριν από τη σύσταση του ίδιου του κράτους τους το 1971.
Ο ΟΠΕΚ αποτελεί έναν οργανισμό κυρίως πετρελαιοπαραγωγών χωρών του Κόλπου, ο οποίος για δεκαετίες επηρέαζε την τιμή του αργού πετρελαίου, αυξομειώνοντας την παραγωγή και κατανέμοντας ποσοστώσεις μεταξύ των μελών του. Είχε καθοριστικό ρόλο στις πετρελαϊκές κρίσεις της δεκαετίας του 1970, που με τη σειρά τους διαμόρφωσαν την παγκόσμια ενεργειακή πολιτική.
Παρότι η παραγωγή του ΟΠΕΚ κυριαρχείται από τη Σαουδική Αραβία, τα ΗΑΕ διέθεταν τη δεύτερη μεγαλύτερη εφεδρική παραγωγική ικανότητα. Με άλλα λόγια, ήταν ο δεύτερος σημαντικότερος «ρυθμιστής» της αγοράς, ικανός να αυξάνει την παραγωγή για να συγκρατεί τις τιμές.
Ακριβώς αυτός ο ρόλος οδήγησε σε μακροχρόνια επανεξέταση της θέσης των ΗΑΕ. Με απλά λόγια, η χώρα επιθυμούσε να αξιοποιήσει τη σημαντική παραγωγική δυναμικότητα στην οποία έχει επενδύσει.
Οι ποσοστώσεις του ΟΠΕΚ περιόριζαν την παραγωγή της στα 3–3,5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως. Οι «θυσίες» της συμμετοχής στον οργανισμό, με όρους απώλειας εσόδων, επιβάρυναν δυσανάλογα τα ΗΑΕ.
Ωστόσο, ο χρονισμός της αποχώρησης υποδηλώνει και συνέπειες από τον πόλεμο στο Ιράν. Η ένταση στον Κόλπο έχει επηρεάσει τις σχέσεις των ΗΑΕ με το Ιράν και ενδέχεται να επιβαρύνει περαιτέρω τις ήδη τεταμένες σχέσεις τους με τη Σαουδική Αραβία.
Για τον ΟΠΕΚ, πρόκειται για σημαντικό πλήγμα σε μια περίοδο κατά την οποία τίθενται σοβαρά ερωτήματα για τη μακροπρόθεσμη συνοχή του.
Πιθανές συνέπειες – Η πίεση προς τη Σαουδική Αραβία
Δεν είναι μόνο ότι τα ΗΑΕ, όταν αποκαταστήσουν πλήρως τις εξαγωγές τους μέσω θαλάσσιων οδών ή αγωγών, είναι πιθανό να στοχεύσουν παραγωγή 5 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως. Η Σαουδική Αραβία θα μπορούσε να αντιδράσει με έναν πόλεμο τιμών, τον οποίο η πιο διαφοροποιημένη οικονομία των ΗΑΕ ίσως αντέξει, σε αντίθεση με φτωχότερα μέλη του ΟΠΕΚ.
Πολλά θα εξαρτηθούν από την αντίδραση της Σαουδικής Αραβίας.
Κορυφαίοι αξιωματούχοι των Εμιράτων κάνουν λόγο για νέους αγωγούς από τα πετρελαϊκά πεδία του Αμπού Ντάμπι, που θα παρακάμπτουν το Στενό του Ορμούζ και θα κατευθύνονται προς το λιμάνι της Φουτζάιρα, το οποίο υποχρησιμοποιείται.
Ήδη υπάρχει ένας αγωγός σε εντατική χρήση, όμως θα απαιτηθεί επιπλέον δυναμικότητα για να υποστηριχθεί η αυξημένη παραγωγή και μια μόνιμη αλλαγή στο κόστος και τη ροή των δεξαμενόπλοιων στον Κόλπο.
Προς το παρόν, πάντως, εν μέσω διπλού αποκλεισμού της θαλάσσιας κυκλοφορίας στα Στενά του Ορμούζ, αυτή δεν είναι η κύρια εξέλιξη που επηρεάζει τις αγορές πετρελαίου, φυσικού αερίου, καυσίμων, πλαστικών και τροφίμων.
Αν και η παγκόσμια προσοχή επικεντρώνεται στις τιμές πετρελαίου γύρω στα 110 δολάρια το βαρέλι, δεν θα πρέπει να αποκλειστεί το ενδεχόμενο να υποχωρήσουν κοντά στα 50 δολάρια τον επόμενο χρόνο — για παράδειγμα, εάν εξομαλυνθεί η κατάσταση στο Στενό του Ορμούζ εγκαίρως για τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ.
Ο ΟΠΕΚ δεν έχει πλέον την ίδια επιρροή στις παγκόσμιες αγορές πετρελαίου όπως τη δεκαετία του 1970. Από το 85% του διεθνούς εμπορίου πετρελαίου που έλεγχε τότε, σήμερα το ποσοστό αυτό πλησιάζει το 50%. Παράλληλα, το πετρέλαιο είναι λιγότερο κρίσιμο για την παγκόσμια οικονομία σε σχέση με το παρελθόν. Ο οργανισμός εξακολουθεί να έχει ισχύ, αλλά όχι μονοπωλιακή.
Όπως είχε επισημάνει ο πρώην υπουργός Πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας, σεΐχης Γιαμανί: «Η Λίθινη Εποχή δεν τελείωσε επειδή τελείωσαν οι πέτρες. Η Εποχή του Πετρελαίου δεν θα τελειώσει επειδή θα τελειώσει το πετρέλαιο». Η φράση αυτή προμηνύει έναν κόσμο όπου οι υδρογονάνθρακες αντικαθίστανται σταδιακά από άλλες πηγές ενέργειας.
Η παράμετρος της ηλεκτροκίνησης
Η κίνηση των ΗΑΕ μπορεί να ερμηνευθεί ως ένδειξη αυτής της μετάβασης. Ήδη, οι επενδύσεις της Κίνας στην ηλεκτροκίνηση έχουν συμβάλει στον περιορισμό των οικονομικών επιπτώσεων από την άνοδο των τιμών ενέργειας.
Σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, η ηλεκτροκίνηση οχημάτων και τρένων στην Κίνα έχει μειώσει τη ζήτηση πετρελαίου κατά περίπου 1 εκατομμύριο βαρέλια ημερησίως. Η παγκόσμια ζήτηση ενδέχεται να σταθεροποιηθεί καθώς η τάση αυτή ενισχύεται διεθνώς.
Υπό αυτό το πρίσμα, είναι λογικό για μια χώρα να επιδιώκει τη μέγιστη δυνατή εκμετάλλευση των αποθεμάτων της όσο η ζήτηση παραμένει ισχυρή. Τα ΗΑΕ διαθέτουν σημαντική οικονομική ισχύ και μια εν μέρει διαφοροποιημένη οικονομία, με τομείς όπως οι χρηματοοικονομικές υπηρεσίες και ο τουρισμός.
Πολλά θα εξαρτηθούν από τη «νέα κανονικότητα» που θα διαμορφωθεί εάν και όταν λήξουν οι εχθροπραξίες στον Κόλπο.
Η αποχώρηση των ΗΑΕ από τον ΟΠΕΚ ενδέχεται να προκαλέσει αλυσιδωτές αντιδράσεις, αυξάνοντας την πίεση προς τη Σαουδική Αραβία.
Όταν τα δεξαμενόπλοια αρχίσουν ξανά να διέρχονται από το Στενό του Ορμούζ ή εάν τα ΗΑΕ εντείνουν την κατασκευή νέων αγωγών, το πετρέλαιο των Εμιράτων θα ρέει περισσότερο από ποτέ, χωρίς τους περιορισμούς των ποσοστώσεων του ΟΠΕΚ.
Η εξέλιξη αυτή δεν επηρεάζει άμεσα τους τρέχοντες αποκλεισμούς. Θα μπορούσε όμως να αλλάξει τα πάντα στη συνέχεια.