Ακρίβεια: Η ενέργεια «ροκανίζει» ξανά το εισόδημα των νοικοκυριών

Στις τιμές των προϊόντων και υπηρεσιών είναι πλέον ξεκάθαρο ότι το ενεργειακό σοκ έχει περάσει στην πραγματική οικονομία και αλλάζει τα δεδομένα του οικογενειακού προϋπολογισμού. Η νέα εκτίναξη του Brent πάνω από τα 107 δολάρια, η νέα άνοδος στο φυσικό αέριο και οι διαρκείς αναταράξεις στη Μέση Ανατολή έχουν ενεργοποιήσει ένα νέο κύμα ανησυχίας σε τράπεζες, βιομηχανίες, εξαγωγικές επιχειρήσεις και μεγάλες αλυσίδες λιανεμπορίου, που βλέπουν πλέον το κόστος να διαχέεται σχεδόν παντού.Λίγο πριν το ξέσπασμα του πολέμου, υπήρχε η αίσθηση ότι η ελληνική οικονομία είχε αρχίσει να σταθεροποιείται μετά τον πολυετή κύκλο πληθωρισμού. Η νέα ενεργειακή έκρηξη ανέτρεψε γρήγορα το κλίμα.

Οι εισηγήσεις που φτάνουν πλέον στο υπουργείο Οικονομικών, περιγράφουν ένα πρόβλημα που δεν περιορίζεται μόνο στην τιμή του ρεύματος ή των καυσίμων, αλλά αφορά τη δεύτερη φάση της κρίσης, όταν το αυξημένο κόστος περάσει σε μεταφορές, παραγωγή, τρόφιμα, υπηρεσίες, ενοίκια και τελικά στη συμπεριφορά των καταναλωτών.

Πληθωρισμός

Η εικόνα αποτυπώνεται ήδη στους βασικούς δείκτες, με τον πληθωρισμό στην Ελλάδα τον Απρίλιο να εκτοξεύεται στο 5,4%. Η Ελλάδα βρέθηκε ξανά στις πρώτες θέσεις της Ευρωζώνης σε επίπεδο ανατιμήσεων, σε μια περίοδο που πολλές ευρωπαϊκές οικονομίες εμφάνιζαν ηπιότερη εικόνα. Η άνοδος της ενέργειας είχε πρωταγωνιστικό ρόλο.

Η ανησυχία που καταγράφεται πλέον στην αγορά σχετίζεται κυρίως με τη μετάδοση του κόστους σε ολόκληρη την οικονομία. Στη βιομηχανία, οι επιχειρήσεις παρακολουθούν με ιδιαίτερη ανησυχία την εκρηκτική άνοδο του κόστους εισαγωγών. Ο δείκτης τιμών εισαγωγών στη βιομηχανία αυξήθηκε τον Μάρτιο κατά 11,4% σε ετήσια βάση και κατά 14,2% σε μηνιαία βάση. Στις εισαγωγές από χώρες εκτός Ευρωζώνης η αύξηση έφτασε το 18,6%.

Οι μεγαλύτερες πιέσεις εντοπίζονται στον ενεργειακό τομέα. Οι τιμές στα προϊόντα διύλισης πετρελαίου αυξήθηκαν κατά 52,5%, ενώ στην άντληση αργού πετρελαίου και φυσικού αερίου κατά 36,5%.

Στελέχη της αγοράς σημειώνουν ότι ο συγκεκριμένος δείκτης θεωρείται από τους πιο αξιόπιστους πρόδρομους πληθωρισμού, καθώς συνήθως προηγείται της μεταφοράς αυξήσεων στην παραγωγή και στη συνέχεια στο τελικό ράφι.

Στη μεταποίηση το κλίμα επιβαρύνεται αισθητά. Οι τελευταίοι δείκτες PMI δείχνουν επιβράδυνση της δραστηριότητας, ενώ επιχειρήσεις που είχαν επενδύσει στην αύξηση παραγωγής και εξαγωγών βλέπουν πλέον νέα πίεση στα περιθώρια κέρδους. Στη βιομηχανία τροφίμων, στα υλικά κατασκευών, στα χημικά και στις μεταφορές, το ενεργειακό κόστος έχει ήδη αρχίσει να περνά στα κοστολόγια.

Σύμφωνα με παράγοντες της αγοράς, το πρόβλημα γίνεται πιο έντονο στις μεσαίες επιχειρήσεις που δεν διαθέτουν ισχυρές δυνατότητες αντιστάθμισης κινδύνου ή μακροχρόνια ενεργειακά συμβόλαια. Σε αρκετές περιπτώσεις, μεγάλες ελληνικές βιομηχανίες επανεξετάζουν ήδη επενδυτικά σχέδια ή μεταθέτουν αποφάσεις για το δεύτερο εξάμηνο του έτους έως ότου ξεκαθαρίσει η πορεία της κρίσης.

Η ελληνική οικονομία παραμένει εκτεθειμένη

Το πρόβλημα για την Ελλάδα γίνεται μεγαλύτερο λόγω της ενεργειακής δομής της οικονομίας. Περισσότερο από το 75% της συνολικής ενεργειακής κατανάλωσης εξακολουθεί να βασίζεται σε ορυκτά καύσιμα που εισάγονται σχεδόν στο σύνολό τους. Αυτό σημαίνει ότι κάθε νέα διεθνής αναταραχή μεταφέρεται πολύ πιο γρήγορα στην εγχώρια οικονομία.

Η εικόνα αυτή επιβαρύνει ιδιαίτερα και την αγροτική παραγωγή. Τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για τον Μάρτιο δείχνουν αύξηση 8% στις τιμές εκροών γεωργίας και κτηνοτροφίας σε ετήσια βάση, ενώ σε μηνιαία βάση η αύξηση έφτασε το 6,8%. Στα λαχανικά και κηπευτικά η μηνιαία αύξηση άγγιξε το 17,3%, ενώ στα φρούτα το 16,3%.

Την ίδια στιγμή αυξάνεται και το κόστος παραγωγής. Ο δείκτης τιμών εισροών στη γεωργία και κτηνοτροφία αυξήθηκε κατά 4,5%, με άνοδο 5,6% στα αναλώσιμα μέσα παραγωγής. Αγρότες και συνεταιρισμοί μεταφέρουν ήδη στην κυβέρνηση προβληματισμό για το κόστος καυσίμων, λιπασμάτων και μεταφορών ενόψει καλοκαιριού, καθώς θεωρούν ότι η πίεση θα συνεχιστεί και τους επόμενους μήνες.

Στις κυβερνητικές συσκέψεις υπάρχει έντονη ανησυχία και για τη συμπεριφορά της κατανάλωσης. Η καταναλωτική εμπιστοσύνη υποχώρησε σε χαμηλό 42 μηνών, ενώ οι πρώτες ενδείξεις από την αγορά δείχνουν πιο συγκρατημένες αγορές και αυξημένη στροφή προς φθηνότερα προϊόντα.

Μεγάλες αλυσίδες λιανεμπορίου βλέπουν ήδη μεταβολή στο μείγμα κατανάλωσης, με πίεση σε μη βασικά αγαθά και μεγαλύτερη έμφαση στις προσφορές.

Οι φόβοι για το δεύτερο κύμα της κρίσης

Οι περισσότεροι οικονομικοί παράγοντες θεωρούν ότι το πιο δύσκολο κομμάτι της κρίσης δεν έχει ακόμη εμφανιστεί πλήρως. Η εμπειρία των προηγούμενων ενεργειακών σοκ δείχνει ότι οι δευτερογενείς επιδράσεις περνούν στην οικονομία με καθυστέρηση αρκετών μηνών. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και αν οι διεθνείς τιμές σταθεροποιηθούν, η πίεση στην πραγματική οικονομία μπορεί να συνεχιστεί.

Σε αυτό το περιβάλλον, οι επιχειρήσεις ανησυχούν ιδιαίτερα για τον συνδυασμό υψηλού κόστους και ασθενέστερης ζήτησης. Η αγορά φοβάται πλέον ένα σενάριο όπου η ανάπτυξη θα επιβραδύνεται ενώ ο πληθωρισμός θα παραμένει επίμονα υψηλός.

Το κλίμα αποτυπώνεται και στις δημόσιες παρεμβάσεις της βιομηχανίας. Ο πρόεδρος του ΣΕΒ Σπύρος Θεοδωρόπουλος προειδοποίησε ότι χωρίς αύξηση της παραγωγικότητας η Ελλάδα και συνολικά η Ευρώπη θα δυσκολευτούν να διατηρήσουν το κοινωνικό και οικονομικό τους μοντέλο.

Οι επιχειρήσεις βλέπουν πλέον ότι η ενεργειακή κρίση δεν λειτουργεί μόνο ως προσωρινό σοκ τιμών αλλά και ως επιταχυντής βαθύτερων αλλαγών στην ανταγωνιστικότητα, στις επενδύσεις και στην παραγωγική βάση.

Στο οικονομικό επιτελείο παρακολουθούν πλέον καθημερινά τους δείκτες κατανάλωσης, τις εισαγωγές ενέργειας, τη μεταποίηση και τις εξελίξεις στις τιμές παραγωγού και μετρούν τα δημοσιονομικά περιθώρια για πιθανές παρεμβάσεις με ένα νέο πακέτο μέτρων ελάφρυνσης.