Η συνάντηση του Οικουμενικού Πατριάρχη με τον Τούρκο πρόεδρο έγινε τρεις εβδομάδες πριν από την άφιξη του Τραμπ στην Άγκυρα για τη σύνοδο του ΝΑΤΟ – Στο τραπέζι η συζήτηση και για τα δικαιώματα της ελληνικής ομογένειας στην Τουρκία
Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε στο Προεδρικό Μέγαρο και, σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση του Πατριαρχείου, διεξήχθη σε εγκάρδιο κλίμα, με αντικείμενο ζητήματα που αφορούν το Οικουμενικό Πατριαρχείο, την ομογένεια της Κωνσταντινούπολης και τις εκκρεμότητες, που παραμένουν ανοιχτές εδώ και δεκαετίες.
Ιδιαίτερο βάρος δόθηκε στο ζήτημα της επαναλειτουργίας της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης, ένα θέμα με έντονο συμβολισμό τόσο για την Ορθοδοξία όσο και για τις σχέσεις της Τουρκίας με τη διεθνή κοινότητα. Σύμφωνα με το Πατριαρχείο, κατά τη διάρκεια της συνάντησης εξετάστηκε η πορεία των επαφών, που βρίσκονται σε εξέλιξη μεταξύ του Φαναρίου, του τουρκικού Υπουργείου Παιδείας και του Συμβουλίου Ανώτατης Εκπαίδευσης της χώρας για το μέλλον της Σχολής.
Υπενθυμίζεται, ότι η Χάλκη παραμένει κλειστή από το 1971, όταν η λειτουργία της ανεστάλη μετά από απόφαση του τουρκικού Συνταγματικού Δικαστηρίου για τα ιδιωτικά ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα. Για το Οικουμενικό Πατριαρχείο, η επαναλειτουργία της αποτελεί στρατηγικής σημασίας ζήτημα, καθώς πρόκειται για το ιστορικό θεολογικό κέντρο εκπαίδευσης των κληρικών του. Τα τελευταία χρόνια, και ιδιαίτερα μετά τις σχετικές παρεμβάσεις των Ηνωμένων Πολιτειών, της Ευρωπαϊκής Ένωσης και διεθνών εκκλησιαστικών φορέων, το θέμα έχει επανέλθει δυναμικά στην ατζέντα.
Οι προσδοκίες για θετική εξέλιξη έχουν ενισχυθεί τους τελευταίους μήνες. Ο ίδιος ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος, σε πρόσφατες δημόσιες τοποθετήσεις του, εμφανίστηκε αισιόδοξος ότι η Σχολή θα μπορούσε να επαναλειτουργήσει μετά την ολοκλήρωση των εργασιών αποκατάστασης, που βρίσκονται σε εξέλιξη. Παράλληλα, τουρκικά μέσα ενημέρωσης και κυβερνητικοί κύκλοι έχουν αφήσει να εννοηθεί ότι η Άγκυρα εξετάζει σοβαρά ένα μοντέλο επανέναρξης της λειτουργίας της.
Πέραν της Χάλκης, στη συνάντηση συζητήθηκαν ζητήματα, που αφορούν στην παρουσία και τα δικαιώματα της ελληνικής ομογένειας στην Τουρκία. Αξίζει να σημειωθεί, ότι ο πληθυσμός της ελληνικής ομογένειας της Κωνσταντινούπολης έχει μειωθεί δραματικά τις τελευταίες δεκαετίες και ότι η επιβίωση των θεσμών της κοινότητας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από ζητήματα όπως η εκπαίδευση, η εκκλησιαστική στελέχωση και η διαχείριση των κοινοτικών ιδρυμάτων. Στο πλαίσιο αυτό, το Πατριαρχείο ανέφερε ότι εξετάστηκαν θέματα που απασχολούν τη Ρωμιοσύνη της Πόλης, ενώ επαναβεβαιώθηκε η βούληση διατήρησης ανοικτών διαύλων επικοινωνίας και συνεργασίας μεταξύ των δύο πλευρών.
Η χρονική συγκυρία της συνάντησης δεν θεωρείται τυχαία. Μόλις λίγες ημέρες πριν, ο Οικουμενικός Πατριάρχης είχε υπογραμμίσει σε συνέντευξή του, ότι οι μειονότητες σε Ελλάδα και Τουρκία δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζονται ως «όμηροι» των διμερών πολιτικών διαφορών, στέλνοντας μήνυμα υπέρ της προστασίας των θρησκευτικών και μειονοτικών δικαιωμάτων ανεξαρτήτως των διακυμάνσεων στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.
Ειδικότερα, όσον αφορά στη διάσταση των θρησκευτικών ελευθεριών, ο διεθνής Τύπος αντιμετωπίζει το ζήτημα της Χάλκης ως ‘δείκτη’ της στάσης της Τουρκίας απέναντι στις θρησκευτικές ελευθερίες και τις μη μουσουλμανικές κοινότητες. Η επαναλειτουργία της Σχολής αποτελεί εδώ και δεκαετίες αίτημα των ΗΠΑ, ευρωπαϊκών θεσμών και διεθνών οργανώσεων. Μάλιστα, όπως εκτιμούν διεθνείς παρατηρητές, η συνάντηση Βαρθολομαίου – Ερντογάν εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο αναβάθμισης της διεθνούς εικόνας της Τουρκίας σε θέματα θρησκευτικών ελευθεριών. Αξίζει δε να προστεθεί, ότι η χθεσινή συνάντηση δεν έγινε σε πολιτικό κενό. Από το 2024 έχει ξεκινήσει θεσμικός διάλογος μεταξύ του τουρκικού κράτους και του Πατριαρχείου για την επαναλειτουργία της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης, ενώ ο ίδιος ο Βαρθολομαίος έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι αναμένει την επανέναρξη της λειτουργίας της το 2026. Άλλωστε, η επαναλειτουργία της Χάλκης αποτελεί πάγιο αίτημα όχι μόνο του Οικουμενικού Πατριαρχείου αλλά και της Ουάσιγκτον, των ευρωπαϊκών θεσμών και μεγάλου μέρους του ορθόδοξου κόσμου. Ήδη από το φθινόπωρο του 2025, ο Πρόεδρος Ερντογάν είχε αφήσει ανοικτό το ενδεχόμενο θετικών εξελίξεων, ενώ το ζήτημα είχε τεθεί ακόμη και στις επαφές του με τον Πρόεδρο των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ.
Για το Φανάρι, η χθεσινή συνάντηση αποτελεί έναν ακόμη κρίκο σε μια μακρά διαδικασία διαλόγου με την τουρκική πολιτεία, ενώ αξιολογείται ως ιδιαίτερα σημαντική καθώς ο Παναγιώτατος, δεν είναι απλώς ο επικεφαλής της ελληνορθόδοξης κοινότητας της Τουρκίας, αλλά ο πνευματικός ηγέτης εκατοντάδων εκατομμυρίων Ορθοδόξων παγκοσμίως και μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες του διαχριστιανικού και διαθρησκειακού διαλόγου.
Πέρα από την επαναλειτουργία της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης, ένα ακόμη σημαντικό ζήτημα, το οποίο δεν έχει γίνει γνωστό εάν τέθηκε στο τραπέζι, είναι εκείνο της νομικής προσωπικότητας του Πατριαρχείου. Συγκεκριμένα, η απουσία αναγνωρισμένης νομικής προσωπικότητας του Οικουμενικού Πατριαρχείου στην Τουρκία, αποτελεί ένα διαχρονικό θέμα, που συνήθως τίθεται στις επαφές Φαναρίου–Άγκυρας, ωστόσο δεν ανακοινώνεται πάντοτε επισήμως. Παραμένει, όμως, μία πάγια διεκδίκηση του Πατριαρχείου και αντικείμενο διεθνούς ενδιαφέροντος.
Παρότι δεν ανακοινώθηκαν συγκεκριμένες αποφάσεις μετά το πέρας των συζητήσεων, διπλωματικές και εκκλησιαστικές πηγές εκτιμούν ότι η επαναφορά της Χάλκης στο προσκήνιο, σε συνδυασμό με τις πρόσφατες δημόσιες δεσμεύσεις της τουρκικής ηγεσίας, αφενός αποτελεί ένδειξη ότι οι σχετικές διεργασίες παραμένουν ενεργές και μένει να φανεί εάν θα οδηγήσουν σε συγκεκριμένες θεσμικές πρωτοβουλίες, ικανές να κλείσουν μία εκκρεμότητα, που παραμένει ανοικτή για περισσότερο από μισό αιώνα και η οποία έχει μετατραπεί σε σύμβολο των ζητημάτων θρησκευτικής ελευθερίας στην Τουρκία.