ΓΡΑΦΕΙ Ο ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΣΧΟΠΟΥΛΟΣ

Σύμφωνα με ηχογραφημένη αφήγηση της Ανδρομάχης Μοσχοπούλου (Κούγκα) τον Φεβρουάριο του 1949 πέρασαν από τον Γιδά ο βασιλιάς Παύλος με την βασίλισσα Φρειδερίκη. «Ικείν’ τ’ν ημέρα πιρνούσι που ‘δώ ‘π’του Μουραίτ’, ι […] βασιλιάς. Η Φρειδιρίκ’ βάφτ’σι τ’ς Ζ. Σ. του ιένα του κουρίτσ’. Η Φρειδιρίκ’ στ’ν ικκλησία, βάφτ’σι πουλλά ικείν’ τ’μέρα. […] Η Λ. Ζ. έβγαλι Λιεφτερία. […] βαφτίσκαν πουλλά, τα έβαλιν όλα δικά τ’ς ονόματα. […] Μ’ απαράτησαν [λεχώνα] όλις οι γυναίκις κι ήρθαν να δούν του βασιλιά, […] κόσμους νά».
Εφημερίδες έγραψαν ότι είχαν αναχωρήσει στις 4.30 το απόγευμα από τη Βέροια κι αφίχθηκαν στις 6.30 στη Θεσσαλονίκη και ότι «Εξαιρετική υποδοχήν επεφύλαξαν εις το Βασιλικόν ζεύγος οι κάτοικοι του Γιδά […]. Το Βασιλικόν ζεύγος κατήλθε του αυτοκινήτου και εχαιρέτησε τα έξαλλα από ενθουσιασμόν πλήθη». Όμως τα δημοσιεύματα (τουλάχιστον όσα διέτρεξα εγώ) δεν μας έδωσαν πληροφορίες για ομαδική βάπτιση παιδιών στην εκκλησία της Παναγίας με ανάδοχο την βασίλισσα. Η τοπική μνήμη διασώζει τα βιβλιάρια τραπέζης με κάποιο μικροποσό που δόθηκαν τότε από την βασίλισσα σε ορισμένα παιδιά.
Ο παπαΚωνσταντίνος Καρυώτης απεβίωσε περί το 1951-52 σε ηλικία μικρότερη των 60 ετών. Έτσι από το 1950 στην Παναγία λειτουργούσαν οι δύο ιερείς, παπαΔιονύσης και παπαΦίλιππας. Ο Γιδάς τότε φέρεται ότι είχε 3.083 κατοίκους.
Το 1951 θεμελιώθηκε το πρώτο δημοτικό σχολείο Γιδά, οπότε τα επόμενα χρόνια μετά την αποπεράτωσή του οι μαθητές εγκατέλειψαν το παλιό σχολείο και τον αυλόγυρο της Παναγίας και πλέον παρακολουθούσαν μαθήματα στο νεότευκτο πετρόκτιστο Δημοτικό σχολείο σε διαγωνίως γειτονικό ΝΑ οικοδομικό τετράγωνο. Σύμφωνα με αφήγηση της Φ. Μπογιατζή ο δάσκαλος Ελευθεριάδης διέμενε κι αυτός στα κελιά της Παναγίας μαζί με τους δύο ιερείς.
Ενθύμηση μας ενημερώνει: «Βασιλόπουλος Αργύριος Α’ Ιεροψάλτης Αλεξανδρείας από το έτος 1951 – 1980».
Ο άλλοτε καπετάνιος Αποστόλης Κ. Ματόπουλος απεβίωσε στην Αμερική το 1952. Κατά πληροφορίες με την διαθήκη του όρισε να δοθεί ως κληροδότημα στην εκκλησία της Παναγίας το ποσό των 100 δολαρίων και στην εκκλησία του αγίου Αθανασίου επίσης το ποσό των 100 δολαρίων.
Στην εκκλησία της Παναγίας εκτός από τις γνωστές και συνήθεις εκκλησιαστικές τελετές του ετήσιου κύκλου και του κύκλου της ζωής, ελάμβαναν χώρα και διάφορα έθιμα, που είχαν εκκίνηση ή τόπο τέλεσης την εκκλησία. Έτσι ενδεικτικά αναφέρουμε τα ρουγκάτσια κατά το Δωδεκαήμερο, που έπρεπε να τρέξουν τρείς φορές γύρω από την εκκλησία και ακολούθως εκεί μπροστά στην είσοδο του ναού, ενώπιον του ιερέα που τους ευλογούσε, χόρευαν με τα σπαθιά τους. Επίσης οι Λαζαρίνες το Σάββατο του Λαζάρου και την Κυριακή των Βαίων χόρευαν στην εκκλησία της Παναγίας κι από εκεί ξεκινούσαν την πορεία τους σε όλα τα σπίτια του χωριού. Τέλος το κάψιμο του Ιούδα γινόταν με ένα ανθρωποειδές ομοίωμα από τσουβαλένιο ύφασμα γεμισμένο με άχυρα, που το κρεμούσαν με σύρμα οι νέοι του χωριού από δένδρο στην νότια πλευρά του περίβολου και το έβαζαν φωτιά, μόλις ο παπάς έψελνε το «Χριστός Ανέστη» και σκάγαν τα βαρελότα και οι ρουκέτες.
[Ο παπαΦίλιππας διακόνησε από το 1948 έως το 1977 και απεβίωσε το 1981. Ο παπαΔιονύσης υπηρέτησε στο ναό από το 1940 έως το 1986-87, απεβίωσε το 1993.]
Με απόφαση του δημοτικού συμβουλίου του Δήμου Γιδά πού εγκρίθηκε και δημοσιεύθηκε σε ΦΕΚ της 6.1.1953, η κωμόπολη μετονομάσθηκε σε Αλεξάνδρεια, οπότε σταματάει εδώ η εργασία της καταγραφής πληροφοριών για τους ναούς και ιερείς του Γιδά.
[Μέρος αυτής της εργασίας με τον τίτλο «Οι ιερείς του Γιδά» ήταν εισήγησή μου στην επιστημονική ημερίδα της Εταιρείας Μελετών Ιστορίας και Πολιτισμού Ν. Ημαθίας με τίτλο «Το Ρουμλούκι κατά τον 19ο και 20ο αι.», που έγινε την 6-7 Μαΐου 2022 στο Εθνογραφικό Κέντρο Γιώργης Μελίκη, στη Μελίκη και δημοσιεύθηκε στα πρακτικά της στις 18.3.2026 από την Ε.Μ.Ι.Π.Η., Βέροια 2026 (σελίδες 55-79)].-
Φωτ. 36 Το επιτραχήλιο του παπαΦίλιππα
Φωτ. 37 Ο παπαΔιονύσης και ο παπαΦίλιππας
Ευχαριστώ για τις αναγνώσεις σας
Αλεξάνδρεια, 16.11.2026 ΓΙΑΝΝΗΣ Δ. ΜΟΣΧΟΠΟΥΛΟΣ



