Σε λειτουργία τίθεται το νέο ηλεκτρονικό σύστημα το οποίο χαρτογραφεί και αξιολογεί ψηφιακά την οικονομική συμπεριφορά κάθε πολίτη ή επιχείρησης. Δύο νέες πλατφόρμες εισάγουν νέα ήθη στην αγορά και αλλάζουν τα δεδομένα στις καθημερινές συναλλαγές, στα δάνεια και στις συμβάσεις, μέχρι ακόμα και στις μισθώσεις ακινήτων. Προτού «δώσουν χέρια» και βάλουν υπογραφές, όλοι οι συναλλασσόμενοι θα γνωρίζουν τον πρότερο -έντιμο ή μη- συναλλακτικό βίο εκείνων με τους οποίους πρόκειται να συμβληθούν. Το καλό όνομα στην αγορά επιστρέφει και θα επιβραβεύεται, ενώ η ασυνέπεια θα τιμωρείται και θα αποκλείεται, ενισχύοντας την ασφάλεια και την εμπιστοσύνη των συναλλαγών.
Ο «μεγάλος αδελφός» της αγοράς είναι ήδη εδώ, καθώς, αθόρυβα, πριν από λίγες ημέρες, η Τράπεζα της Ελλάδος έθεσε σε πιλοτική λειτουργία το πρώτο μέρος ενός εκτεταμένου συστήματος παρακολούθησης του ιδιωτικού χρέους, το οποίο ολοκληρώνεται σταδιακά μέχρι το καλοκαίρι, αλλάζοντας ριζικά τον τρόπο με τον οποίο πολίτες, επιχειρήσεις, τράπεζες και Δημόσιο συναλλάσσονται. Ο λόγος για το Κεντρικό Μητρώο Πιστώσεων, δηλαδή τη νέα ψηφιακή πλατφόρμα της Τραπέζης της Ελλάδος, που συγκεντρώνει για πρώτη φορά σε ένα σημείο υπό την αιγίδα του κράτους όλα τα δεδομένα οφειλών προς τράπεζες, εταιρείες διαχείρισης δανείων και άλλους χρηματοδοτικούς οργανισμούς.
Η πλήρης λειτουργία του μητρώου ολοκληρώνεται στις 15 Φεβρουαρίου, οπότε αναμένεται και η ένταξη των στοιχείων οφειλών που διακρατούν οι servicers. Ενώ, παράλληλα, από τον Μάρτιο, αναμένεται να ξεκινήσει και η λειτουργία μιας δεύτερης πλατφόρμας, του Συστήματος Πιστοληπτικής Αξιολόγησης, το οποίο σχεδιάζεται από το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και καταγράφει τις οφειλές προς το Δημόσιο. Μέχρι το καλοκαίρι όμως -τον Ιούνιο πιθανότατα σύμφωνα με πληροφορίες του «ΘΕΜΑτος»- αναμένεται να θεσμοθετηθεί και να ενεργοποιηθεί το τρίτο σκέλος του σχεδίου: το Μητρώο Φερεγγυότητας Ενοικιαστών, μια βάση δεδομένων που θα κουμπώνει στη δεύτερη πλατφόρμα (Σύστημα Πιστοληπτικής Αξιολόγησης). Αυτό θα επιτρέπει στους ιδιοκτήτες ακινήτων να γνωρίζουν την πρότερη οικονομική συμπεριφορά των υποψήφιων μισθωτών τους, ώστε να μην αντιμετωπίζουν εχθρικά και με καχυποψία συλλήβδην κάθε νοικοκύρη στον οποίο σκέφτονται να ενοικιάσουν ακίνητο ως εν δυνάμει κακοπληρωτή.
Τέλος οι «τυφλές» συναλλαγές
Με τα νέα δεδομένα, από φέτος αλλάζουν όλα στις οικονομικές συναλλαγές στη χώρα μας. Οι πλατφόρμες αυτές θα δημιουργούν το νέο Ψηφιακό Συναλλακτικό Προφίλ, το οποίο θα ακολουθεί δανειολήπτες και ενοικιαστές στις μελλοντικές συναλλαγές και συνεργασίες τους. Από τις τράπεζες και τις επιχειρήσεις μέχρι τα ενοίκια, η αγορά αποκτά «μνήμη». Η εμπιστοσύνη και η ασφάλεια στις συναλλαγές εδραιώνονται, ενώ, πλέον, επιζητείται και επιβραβεύεται η συνέπεια και η αξιοπιστία κάθε πολίτη ή επιχείρησης.
Οπως και σε άλλες χώρες, έτσι και στην Ελλάδα πλέον, δάνεια, συμβάσεις και μισθώσεις θα συνάπτονται και θα τιμολογούνται στο εξής με βάση τα δεδομένα και τη «βαθμολογία» (credit score) από το Μητρώο Πιστώσεων που άνοιξε ήδη ή από το Μητρώο Ενοικιαστών. Ο οικονομικός βίος αποκτά ψηφιακή ταυτότητα, ενώ ο «βαθμός» από το Σύστημα Πιστοληπτικής Αξιολόγησης θα καθορίζει και την πρόσβαση και το τελικό ποσό σε δάνεια ή σε ενοίκια κατοικίας.
Για πρώτη φορά, κάθε δανειολήπτης, οφειλέτης, εγγυητής ή ενοικιαστής θα κινείται στην αγορά με ένα ολοκληρωμένο «βιογραφικό» οικονομικής συνέπειας που θα καθορίζει τους όρους πρόσβασής του σε χρηματοδότηση, ρυθμίσεις και στέγη. Στόχος είναι να ξεχωρίσει η ήρα από το στάρι και να εξασφαλίζουν καλύτερους όρους οι πλέον συνεπείς.
Πυλώνας 1ος: Μητρώο Πιστώσεων
Το Κεντρικό Μητρώο Πιστώσεων είναι η πρώτη κρατική βάση δεδομένων που αποτυπώνει το συναλλακτικό προφίλ κάθε πολίτη και επιχείρησης στις σχέσεις του με τράπεζες και χρηματοδοτικούς οργανισμούς. Συγκεντρώνει αναλυτικά στοιχεία για πιστώσεις, χρέη, υπόλοιπα, ιστορικό πληρωμών και εξασφαλίσεις από τράπεζες, servicers, εταιρείες leasing και factoring. Η βάση ενημερώνεται υποχρεωτικά κάθε μήνα απ’ όλους τους πιστωτές μέσω του συστήματος IRIS της Τραπέζης της Ελλάδος.
Ηδη, σύμφωνα με επίσημα στοιχεία της ΤτΕ, στο Κεντρικό Μητρώο Πιστώσεων έχουν καταχωριστεί τα συναλλακτικά προφίλ περίπου 2.900.000 οφειλετών με περισσότερες από 11.000.000 εγγραφές δανείων, ενεχύρων και εγγυήσεων, με το συνολικό ύψος των πιστώσεων να φτάνει τα 245 δισ. ευρώ. Η πλήρης λειτουργία ολοκληρώνεται στις 15 Φεβρουαρίου, με την ένταξη και των στοιχείων οφειλών από τους servicers. Από τότε και μετά, το συναλλακτικό «βιογραφικό» θα αποτελεί το διαβατήριο πρόσβασης στο χρηματοπιστωτικό σύστημα της χώρας.
Το σύστημα αυτό δεν αφορά μόνο όσους έχουν ήδη δανειστεί. Αφορά και κάθε πολίτη που κινείται ή πρόκειται να κινηθεί στην αγορά: τον νυν ή μελλοντικό δανειολήπτη που θα ζητήσει στεγαστικό ή επιχειρηματικό δάνειο, τον εγγυητή που θα υπογράψει για τρίτο, ενώ -πολύ σύντομα- και τον ενοικιαστή που θα προσπαθήσει να κλείσει μίσθωση.
Πώς βλέπουν οι πολίτες το προφίλ τους
Με ελάχιστα «κλικ» από τον υπολογιστή του, κάθε πολίτης μπορεί να εισέλθει στην πλατφόρμα μέσω της επίσημης ιστοσελίδας ccr.bankofgreece.gr και να έχει πρόσβαση στο συναλλακτικό του προφίλ στο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Mε κωδικούς Taxisnet και μετά από ισχυρή ηλεκτρονική ταυτοποίηση (μέσω κινητού κ.λπ.) μπορεί να ζητήσει δωρεάν Πιστωτική Εκθεση «τύπου Α» που εμφανίζεται αυτόματα σε ψηφιακή μορφή.
Στην πράξη, ο χρήστης βλέπει σε μία ενιαία οθόνη τη συνολική του εικόνα: οφειλές προς τράπεζες, servicers, εταιρείες leasing και factoring, καθώς και εξασφαλίσεις και εγγυήσεις. Για κάθε σχέση βλέπει το είδος της πίστωσης, τα πιστωτική όρια, το υφιστάμενο υπόλοιπο, την κατάσταση εξυπηρέτησης (ενήμερη, σε καθυστέρηση, ρυθμισμένη). Εμφανίζεται επίσης η κίνηση στο τελευταίο δωδεκάμηνο αρχικά (που αναμένεται να επεκταθεί σταδιακά), αλλά και ο ρόλος του στο δάνειο (κύριος οφειλέτης, συνυπόχρεος ή εγγυητής). Αυτή η εικόνα καθορίζει το πόσο αξιόπιστος θεωρείται για νέες χρηματοδοτήσεις.
Επιπλέον, όμως, σε περίπτωση ανακριβειών που επηρεάζουν το συναλλακτικό του προφίλ, ο πολίτης μπορεί να υποβάλει ηλεκτρονικό αίτημα διόρθωσης. Ο πιστωτής υποχρεούται να απαντήσει εντός μηνός.
Τι βλέπουν οι τράπεζες για το προφίλ κάθε δανειολήπτη
Οι πιστωτές έχουν πρόσβαση στο συναλλακτικό προφίλ των πελατών τους μέσω Πιστωτικών Εκθέσεων «τύπου Β και Γ».
Η έκθεση «τύπου Γ» είναι η πιο καθοριστική: επιτρέπει σε τράπεζες και χρηματοδοτικούς οργανισμούς να δουν την πλήρη πιστωτική εικόνα ενός υποψήφιου δανειολήπτη προτού αποφασίσουν για νέα χρηματοδότηση, ρύθμιση ή αναδιάρθρωση. Η συνέπεια στις πληρωμές θα οδηγεί σε ευνοϊκότερους όρους, ενώ το ιστορικό καθυστερήσεων αυξάνει το κόστος ή αποκλείει τη χρηματοδότηση.
Πυλώνας 2ος: Σύστημα Πιστοληπτικής Αξιολόγησης
Από τον Μάρτιο και μετά θα λειτουργεί και η δεύτερη πλατφόρμα. Το συναλλακτικό προφίλ κάθε πολίτη εμπλουτίζεται με τη συμπεριφορά πληρωμών προς το Δημόσιο μέσω του «Συστήματος Πιστοληπτικής Αξιολόγησης».
Το σύστημα, σε πρώτη φάση, θα συγκεντρώνει στοιχεία για οφειλές προς εφορία και ασφαλιστικά ταμεία, αλλά μελλοντικά και σε δήμους ή άλλους δημόσιους οργανισμούς, κατά τους τελευταίους 24 μήνες.
Μέσω αλγορίθμου, θα παράγεται αυτόματα πιστοληπτική βαθμολόγηση που αντανακλά τη συνέπεια στις πληρωμές και την ύπαρξη ή μη καθυστερήσεων.
Το σύστημα θα διαλειτουργεί με άλλα ηλεκτρονικά συστήματα όπως ο «Τειρεσίας», για τη διαμόρφωση μιας ολοκληρωμένης συναλλακτικής εικόνας με δημόσιο και ιδιωτικό τομέα, καθορίζοντας την πιστοληπτική ικανότητα. Σταδιακά έως το καλοκαίρι, και οι δύο πλατφόρμες θα δίνουν ξεχωριστά βαθμολογία η καθεμία.
Προοπτικά, όμως, θα εκδίδεται ένας τελικός βαθμός αξιοπιστίας για κάθε συναλλασσόμενο, που θα μπορεί εφεξής να βελτιώνεται ή να επιδεινώνεται ανάλογα με την οικονομική στάση και συμπεριφορά του.
«Δικαίωμα της σιωπής»
Το όλο σύστημα σχεδιάστηκε με αυστηρές δικλείδες προστασίας προσωπικών δεδομένων τηρώντας αυστηρά τον Κανονισμό GDPR. Κρίσιμο είναι επίσης ότι η κοινοποίηση της βαθμολόγησης σε ιδιωτικούς φορείς απαιτεί ρητή συγκατάθεση του πολίτη, που μπορεί να ανακληθεί οποτεδήποτε.
Ετσι, σε αντίθεση με τον γνωστό «Τειρεσία» των τραπεζών, κάθε ιδιώτης συναλλασσόμενος μπορεί να αρνηθεί την κοινοποίηση. Ωστόσο, αυτό θα στέλνει και το μήνυμα στον αντισυμβαλλόμενο (τράπεζα, εταιρεία πιστώσεων κ.λπ.) ότι θέλει να κρύψει κάτι και έτσι μπορεί είτε να μην προχωρήσει τη σύμβαση ή τη συνεργασία, είτε να του ζητήσει να καταβάλει υψηλότερα επιτόκια, χρεώσεις, εγγυήσεις ή μισθώματα, για να καλύψει τον πιθανό κίνδυνο. Αντιθέτως, ο συνεπής πολίτης ή επιχειρηματίας μπορεί να επιδιώξει να αξιοποιήσει τη θετική του βαθμολογία ως εργαλείο διαπραγμάτευσης, ή για να μην αντιμετωπίσει περιορισμούς που προορίζονται για τους ασυνεπείς.
Οι «αρχιτέκτονες» του ψηφιακού προφίλ
Το καινοτόμο για τη χώρα μας σύστημα υλοποιήθηκε ως έργο του Ταμείου Ανάκαμψης που «γεφύρωσε» τεχνολογικά και θεσμικά το δημόσιο με το τραπεζικό σύστημα. Πίσω από τον σχεδιασμό και την επιχειρησιακή λειτουργία βρίσκεται μια επιτελική ομάδα που εργάστηκε συστηματικά: στην Τράπεζα της Ελλάδος η υποδιοικήτρια Χριστίνα Παπακωνσταντίνου μαζί με τα στελέχη Μαρία Αλμπάνη και Ιουλία Γρηγοράτου, ενώ από το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών το έργο συντόνισε η γενική γραμματέας Χρηματοπιστωτικού Τομέα και Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους Θεώνη Αλαμπάση.
Πυλώνας 3ος: Μητρώο Φερεγγυότητας Ενοικιαστών
Το καλοκαίρι, το συναλλακτικό προφίλ επεκτείνεται και στη στεγαστική αγορά μέσω του Μητρώου Φερεγγυότητας Ενοικιαστών. Για πρώτη φορά, η οικονομική συμπεριφορά θα επηρεάζει όχι μόνο την πρόσβαση σε δάνεια, αλλά και τη δυνατότητα εξασφάλισης κατοικίας μέσω μίσθωσης.
Μετά τις απαραίτητες νομοθετικές ρυθμίσεις ανοίγει ο δρόμος για τη θεσμοθέτηση του Μητρώου Φερεγγυότητας Ενοικιαστών, το οποίο θα ενταχθεί στο πλαίσιο του Μητρώου Παρακολούθησης Ιδιωτικού Χρέους και θα παρέχει στους ιδιοκτήτες ακινήτων βασικά στοιχεία για την πιστοληπτική αξιολόγηση των υποψήφιων ενοικιαστών.
Το νέο ψηφιακό εργαλείο φιλοδοξεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο κλείνονται οι μισθώσεις, δίνοντας στους εκμισθωτές εικόνα για τη συνέπεια και τη φερεγγυότητα του ενοικιαστή πριν από την υπογραφή του συμβολαίου.
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, το σύστημα θα λειτουργεί συμπληρωματικά με τα υφιστάμενα μητρώα ιδιωτικού χρέους και θα αντλεί στοιχεία για οφειλές προς τράπεζες, εφορία και ΕΦΚΑ, προκειμένου να διαμορφώνεται ένα πιστοληπτικό προφίλ (credit score) για κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο. Το προφίλ αυτό δεν θα περιλαμβάνει αναλυτικά οικονομικά δεδομένα, αλλά ενδείξεις συνέπειας στις υποχρεώσεις, με στόχο να περιοριστούν τα φαινόμενα κακοπληρωτών και οι λεγόμενες «τυφλές μισθώσεις».
Το Μητρώο θα διασυνδεθεί με το Μητρώο Ιδιοκτησίας Ακινήτων (ΜΙΔΑ) και τα δηλωμένα μισθωτήρια, ώστε να ενημερώνεται αυτόματα κάθε φορά που λύεται μια μίσθωση. Παράλληλα, θα καταγράφεται η μισθωτική συμπεριφορά με πληροφορίες που θα προέρχονται από τα ψηφιακά συστήματα της φορολογικής διοίκησης και θα αφορούν καθυστερήσεις πληρωμών, συστηματικές αθετήσεις μισθωμάτων, ληξιπρόθεσμες οφειλές από δηλωμένα ενοίκια, καθώς και περιπτώσεις τελεσίδικων δικαστικών αποφάσεων για απλήρωτα μισθώματα.
Η πρόσβαση στο σύστημα δεν θα είναι ανοιχτή και ανεξέλεγκτη. Και οι ιδιοκτήτες θα μπορούν να ζητούν πρόσβαση και έλεγχο μόνο με τη συναίνεση του υποψήφιου ενοικιαστή, κατά το πρότυπο που ισχύει σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Ταυτόχρονα, ο ίδιος ο ενοικιαστής θα έχει τη δυνατότητα να προσκομίζει πιστοποιητικό φερεγγυότητας, βεβαιώνοντας ότι δεν έχει ληξιπρόθεσμες οφειλές στον δημόσιο ή στον ιδιωτικό τομέα, χρησιμοποιώντας την οικονομική του εικόνα ως εργαλείο καλύτερης διαπραγμάτευσης.
Το νέο πλαίσιο, ωστόσο, προκαλεί ήδη αντιδράσεις. Κοινωνικοί φορείς και οργανώσεις επισημαίνουν ότι δεν προβλέπεται παράλληλος μηχανισμός προστασίας των ενοικιαστών απέναντι στις συνεχείς αυξήσεις των ενοικίων, εκφράζοντας φόβους ότι η αξιολόγηση μπορεί να οδηγήσει σε αποκλεισμό ευάλωτων νοικοκυριών από την αγορά κατοικίας.
Από την άλλη πλευρά, οι ιδιοκτήτες βλέπουν στο Μητρώο ένα εργαλείο προστασίας απέναντι στους στρατηγικούς κακοπληρωτές, υποστηρίζοντας ότι η έλλειψη πληροφόρησης είναι βασικός λόγος που χιλιάδες ακίνητα παραμένουν κλειστά.
Η πιλοτική εφαρμογή του συστήματος τοποθετείται στα μέσα της χρονιάς και θα λειτουργήσει ως δοκιμαστικό πεδίο για τις διασταυρώσεις στοιχείων, τη λειτουργία των δικλίδων προστασίας προσωπικών δεδομένων και την αντοχή των ψηφιακών υποδομών. Στο στάδιο αυτό προβλέπεται διασύνδεση με το myPROPERTY και τις δηλώσεις μίσθωσης, ώστε να καταγράφεται σε πραγματικό χρόνο η συνέπεια στις πληρωμές των δηλωμένων ενοικίων, που θα γίνονται πλέον τότε μέσω τραπεζών (e-banking). Εφόσον δεν προκύψουν νομικά ή τεχνικά εμπόδια, η πλήρης εφαρμογή τοποθετείται μέχρι το τέλος του έτους, με προοπτική επέκτασης και στις επαγγελματικές μισθώσεις.
Δικαίωμα στη «μνήμη»
Η δημιουργία αυτού του ενιαίου συναλλακτικού προφίλ σηματοδοτεί το τέλος της ανωνυμίας στην οικονομική συμπεριφορά. Η αγορά αποκτά «μνήμη» και το «καλό όνομα» στις συναλλαγές θα αποτελεί ζητούμενο, που θα αποδεικνύεται ψηφιακά. Μια τέτοια εξέλιξη μπορεί να φαντάζει ίσως αυστηρή για κάποιους, αλλά αποτελεί προϋπόθεση για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης συνολικά, καθώς οι συναλλασσόμενοι θα «γνωρίζονται» καλύτερα στο εξής.
Η ασφάλεια στις συναλλαγές που προκύπτει από τη γνώση του πρότερου βίου αναμένεται να λειτουργήσει προστατευτικά για το σύνολο της οικονομίας.
Οι τράπεζες μπορούν να χρηματοδοτήσουν ευκολότερα όσους αποδεδειγμένα τιμούν τις υποχρεώσεις τους. Οι ιδιοκτήτες μπορούν να ανοίξουν τα κλειστά σπίτια νιώθοντας ασφαλείς. Και οι πολίτες που παλεύουν να είναι συνεπείς παύουν να αντιμετωπίζονται με την καχυποψία που προκαλούν οι στρατηγικοί κακοπληρωτές.
Το νέο σύστημα, τελικά, δεν είναι τίποτε άλλο από την ψηφιακή επιβράβευση της συνέπειας και της εντιμότητας στις καθημερινές συναλλαγές.