Η βασική αρχιτεκτονική του μοντέλου που προωθεί ο υπουργός Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης -και θα εφαρμοστεί στη χώρα μας- προβλέπει τη δημιουργία ενός ιδιωτικού φορέα που θα επιλέγεται μέσω διεθνούς διαγωνισμού, ο οποίος θα «αγοράζει» την κύρια κατοικία του ευάλωτου οφειλέτη πριν αυτή χαθεί σε πλειστηριασμό, με σκοπό να την επαναμισθώσει στον ίδιο για 12 έτη. Ενώ το πλαίσιο μίσθωσης του δίνει δικαίωμα επαναγοράς της κατοικίας του, εφόσον ανακάμψει οικονομικά και φανεί συνεπής στις υποχρεώσεις του.
Στην πράξη, η «παραμονή στο σπίτι» μετατρέπεται σε θεσμικά κατοχυρωμένο δικαίωμα. Ωστόσο, επειδή πρόκειται για εργαλείο κοινωνικής πολιτικής -και όχι γενική «ομπρέλα» για όλους- η ένταξη προϋποθέτει διασταυρώσεις και ελέγχους μέσω της πλατφόρμας πιστοποίησης των ευάλωτων νοικοκυριών ώστε να αποφεύγονται φαινόμενα καταστρατήγησης.
Ποιοι εντάσσονται
Με την προκήρυξη της φάσης δεσμευτικών προσφορών για την ανάθεση της διαχείρισης του φορέα, το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών ενεργοποιεί τον μηχανισμό που στοχεύει στη διατήρηση της κύριας κατοικίας για δανειολήπτες που επλήγησαν από την οικονομική κρίση. Το εγχείρημα συνδυάζει την ιδιωτική πρωτοβουλία με την κρατική μέριμνα και φιλοδοξεί να αποτελέσει το οριστικό δίχτυ ασφαλείας για τους πραγματικά ευάλωτους.
Τα κριτήρια των ευάλωτων οφειλετών στη χώρα μας πληρούν περισσότερα από 20.000 νοικοκυριά, τα οποία θα επιδιώξουν να ενταχθούν στο πρόγραμμα για να γλιτώσουν από τη δαμόκλειο σπάθη των πλειστηριασμών μέσα από τον Φορέα Απόκτησης και Επαναμίσθωσης Ακινήτων, όπως εκτιμούν πηγές που γνωρίζουν καλά τα μεγέθη των «δυνητικά» πτωχών.
Στην πραγματικότητα φυσικά είναι πολλοί περισσότεροι εκείνοι οι οποίοι -είτε από άγνοια, είτε επειδή δεν τους έχει ακόμα χτυπήσει την πόρτα ο πλειστηριασμός- δεν έχουν προχωρήσει ακόμα στις ενέργειες αυτές προκειμένου να κηρυχθούν επισήμως «ευάλωτοι». Μέχρι το τέλος του 2026 όμως έχουν προγραμματιστεί 13.291 πλειστηριασμοί ακινήτων, κάτι που θα κινητοποιήσει και όσους δεν έκαναν ακόμη χρήση της πρόβλεψης αυτής.
Ο Φορέας Απόκτησης και Επαναμίσθωσης Ακινήτων αποτελεί βασικό εργαλείο του νέου Πτωχευτικού Νόμου (4738/2020) και στοχεύει στη στήριξη ευάλωτων νοικοκυριών, παρέχοντάς τους τη δυνατότητα να μη φύγουν από την κύρια κατοικία τους ακόμη και μετά την απώλειά της λόγω πτώχευσης. Ο μηχανισμός βασίζεται στο διεθνές μοντέλο «sale and leaseback», προσαρμοσμένο στις ανάγκες της ελληνικής πραγματικότητας. Και δίνει τη λύση που πολλοί δανειολήπτες ζητούν από τους servicers: να παραμείνουν στο σπίτι πληρώνοντας ενοίκιο αντί για δόση.
Βήμα-βήμα η διαδικασία
Η πρώτη κίνηση για όσους θελήσουν να ενταχθούν -την οποία πολλοί σήμερα αγνοούν ή αμελούν- είναι να προβούν στην έκδοση βεβαίωσης ευάλωτου οφειλέτη από την ειδική πλατφόρμα της Γενικής Γραμματείας Χρηματοπιστωτικού Τομέα και Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους.
Με τα σημερινά δεδομένα, τα κριτήρια ευαλωτότητας για ένταξη στο πρόγραμμα προβλέπουν: εισόδημα έως 7.000 ευρώ για μονοπρόσωπο νοικοκυριό ή έως 21.000 για οικογένειες με παιδιά και αξία ακίνητης περιουσίας που δεν υπερβαίνει τα 120.000 ευρώ (προσαυξανόμενη ανάλογα με τα μέλη της οικογένειας), ενώ εφαρμόζονται και όρια για καταθέσεις/κινητές αξίες σύμφωνα με το πλαίσιο του Επιδόματος Στέγασης.
Εφόσον κριθεί «ευάλωτος» ο δανειολήπτης, παίρνουν σειρά οι επόμενες ενέργειες:
■ Ο οφειλέτης ενημερώνει τον φορέα ότι επίκειται πλειστηριασμός της κατοικίας.
■ Ο φορέας παρεμβαίνει στον πλειστηριασμό και αποκτά το ακίνητο χωρίς ανταγωνισμό σε τιμή έως 30% χαμηλότερη από την τιμή πρώτης προσφοράς.
■ Ο οφειλέτης παραμένει στο σπίτι ως ενοικιαστής, πληρώνοντας ένα τυπικό ενοίκιο που καθορίζεται με κριτήρια βάσει Υπουργικής Απόφασης, ενώ λαμβάνει και επιδότηση 70-210 ευρώ μηνιαίως από το Δημόσιο.
■ Η παραμονή στο ακίνητο ορίζεται στα δώδεκα έτη. Ο μισθωτής έχει το δικαίωμα, εφόσον ανακάμψει οικονομικά, να επαναγοράσει το ακίνητό του στη λήξη της 12ετίας.
Το δικαίωμα επαναγοράς
Η πλέον «αισιόδοξη» προοπτική του νέου εργαλείου έγκειται στο δικαίωμα επαναγοράς που παρέχεται στον μισθωτή. Εάν οι οικονομικές συνθήκες του νοικοκυριού βελτιωθούν εντός της δωδεκαετίας, ο οφειλέτης μπορεί να ανακτήσει την κυριότητα του σπιτιού του.
Το δικαίωμα αυτό μεταβιβάζεται και στους κληρονόμους του, ενισχύοντας το αίσθημα ασφάλειας για τις επόμενες γενιές, εντός ενός πλαισίου δικαιοσύνης και διαφάνειας πάντα.
Παράλληλα, το κράτος στηρίζει το σχήμα ώστε να αποφεύγονται εξώσεις: στο μεταβατικό στάδιο λειτουργεί το Ενδιάμεσο Πρόγραμμα Κρατικής Στήριξης, μέσω του οποίου παρέχεται συνεισφορά του Δημοσίου 70-210 ευρώ τον μήνα (ανάλογα με τη σύνθεση του νοικοκυριού) για 15 μήνες και αναστέλλονται μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης (π.χ. πλειστηριασμοί/εξώσεις) για την κύρια κατοικία. Η ισχύς του ενδιάμεσου πλαισίου ολοκληρώνεται με τη δημιουργία του φορέα.
Ο ρόλος τραπεζών – επενδυτών
Στον διαγωνισμό συμμετέχουν 4 κορυφαίοι διεθνείς επενδυτές (Bain Capital, Fortress, Christofferson, Resolute Cepal), οι οποίοι καλούνται να καταθέσουν δεσμευτικές προσφορές έως τις 26 Φεβρουαρίου 2026. Ο φορέας θα λειτουργεί με ιδιωτικοοικονομικά κριτήρια, χωρίς να επιβαρύνει τον κρατικό προϋπολογισμό, πέραν της προβλεπόμενης κοινωνικής επιδότησης ενοικίου.
Για τη χρηματοδότηση του εγχειρήματος οι τέσσερις συστημικές τράπεζες προτίθενται να συνεισφέρουν συνολικά 100 εκατ. ευρώ, κεφάλαια που μέσω μόχλευσης μπορούν να διπλασιαστούν σε 200 εκατομμύρια. Ο τελικός ανάδοχος θα εισφέρει επίσης κεφάλαια, ενώ οι τράπεζες θα τον δανειοδοτήσουν με άλλα τόσα.
Ποιο είναι το όφελος για τους συμμετέχοντες; Πέραν των μισθωμάτων και της option επαναπώλησης του ακινήτου μετά τη 12ετία (στον οφειλέτη ή σε τρίτο), ολοκληρώνεται πλέον η παλέτα των επιλογών διαχείρισης των κόκκινων δανείων (Φορέας Ακινήτων για Ευάλωτους Οφειλέτες, Εξωδικαστικός ή διμερείς συμφωνίες για τους υπόλοιπους). Καθώς οι παράμετροι «κλειδώνουν» για το ποιοι προστατεύονται -με όρους κοινωνικής δικαιοσύνης αλλά και μετρήσιμων κανόνων-, αυτό θα επιτρέψει να προχωρήσουν ρευστοποιήσεις κόκκινων δανείων εφόσον ολοκληρωθούν οι διαγωνιστικές διαδικασίες, που μπαίνουν πλέον στην τελική ευθεία.
Αναδρομική ισχύς
Ο κύκλος των δικαιούχων διευρύνεται ακόμα περισσότερο εφόσον, όπως αποκαλύπτει σήμερα το «ΘΕΜΑ», το μέτρο ισχύσει και αναδρομικά.
Συγκεκριμένα, σύμφωνα με πληροφορίες, το οικονομικό επιτελείο εξετάζει το ενδεχόμενο, αμέσως μετά την ενεργοποίηση του φορέα, να προβεί σε μία ακόμα σημαντική παρέμβαση: στην επέκταση του μέτρου και σε δανειολήπτες οι οποίοι έχασαν ήδη την κατοικία τους σε πλειστηριασμό επειδή δεν μπόρεσαν -από άγνοια ή αδυναμία- να ενταχθούν στο ενδιάμεσο πρόγραμμα προστασίας.
Ετσι, εφόσον το ακίνητο παραμένει στο χαρτοφυλάκιο του servicer ή σε τράπεζα και δεν έχει περάσει σε τρίτους, ο φορέας θα μπορεί να το αγοράσει εκ των υστέρων, επιτρέποντας στον ευάλωτο να επιστρέψει και να ζήσει σε αυτό ως υπομισθωτής, με προοπτική ακόμη και να το επανακτήσει.