Η 3η του Σεπτέμβρη είναι πολλά περισσότερα από μια επέτειος. Είναι ένα κομμάτι της πολιτικής και κοινωνικής ιστορίας της χώρας. Και για πολλούς από εμάς, ένα κομμάτι της προσωπικής μας διαδρομής. Θυμάμαι σπίτια, όπου το ΠΑΣΟΚ δεν ήταν κόμμα. Ήταν η ελπίδα ότι το παιδί θα σπουδάσει, ότι ο πατέρας θα έχει σύνταξη, ότι η μάνα θα μετρήσει κι αυτή σε αυτή τη χώρα. Άνθρωποι που δεν είχαν μιλήσει ποτέ δημόσια, βρήκαν ξαφνικά φωνή.
Αυτό ήταν το 1974. Και το 1974 έγινε 1981 και η ιστορία έγραψε.
Στα περισσότερα από πενήντα χρόνια που πέρασαν, η παράταξη γνώρισε μεγάλες νίκες, δύσκολες στιγμές, αλλαγές και ανατροπές. Το ίδιο συνέβη και με τους ανθρώπους της. Σε διαφορετικές περιόδους, πολλοί κάναμε διαφορετικές πολιτικές επιλογές. Ιδιαίτερα στα χρόνια της μεγάλης κρίσης, όταν βεβαιότητες κατέρρεαν, πολιτικές ταυτότητες δοκιμάζονταν και ολόκληρη η προοδευτική παράταξη αναζητούσε νέο δρόμο.
Δεν εξαιρώ τον εαυτό μου. Κι εγώ, εκείνα τα χρόνια, βρέθηκα αλλού.
Δεν το κρύβω και δεν το μετονομάζω σήμερα σε λάθος. Ήταν μια επιλογή μιας εποχής που δοκίμασε τους πάντες, και την υλοποίησα με τα ίδια πράγματα μέσα μου που με είχαν φέρει εδώ από την αρχή.
Γιατί υπάρχουν πράγματα που μένουν, όπου κι αν πας.
Οι αξίες της κοινωνικής δικαιοσύνης. Η πίστη στη δημοκρατία και στους θεσμούς. Η ανάγκη για ισχυρή δημόσια παιδεία και υγεία. Η προστασία του αδύναμου. Η δυνατότητα κάθε ανθρώπου να προχωρά στη ζωή του με αξιοπρέπεια. Η πεποίθηση ότι η ανάπτυξη έχει νόημα όταν το αποτέλεσμά της διαχέεται στην κοινωνία.
Αυτές οι αξίες αποτέλεσαν τη μεγάλη προοδευτική μήτρα της Μεταπολίτευσης. Και όποιος πέρασε από αυτή την παράταξη, όποιον δρόμο κι αν ακολούθησε στη συνέχεια, δεν έπαψε ποτέ να τις κουβαλά μαζί του. Σαν προίκα που δεν την επιστρέφεις, ούτε την εκποιείς.
Το ΠΑΣΟΚ πέρασε και το ίδιο από αυτή τη δοκιμασία. Δεν έμεινε ανέπαφο και δεν προσποιείται ότι έμεινε. Έμεινε όμως όρθιο.
Και σήμερα, μετά από όσα δοκιμάστηκαν και όσα κατέρρευσαν γύρω του, είναι η μόνη προοδευτική δύναμη που μπορεί ρεαλιστικά να διεκδικήσει διακυβέρνηση. Όχι επειδή το λέμε εμείς, αλλά επειδή δεν υπάρχει άλλη. Με πρόγραμμα, με θεσμική μνήμη, με ανθρώπους που ξέρουν τι σημαίνει ευθύνη εξουσίας αλλά και αγώνας διαρκείας.
Γι’ αυτό συντάχθηκα ενεργά με το ΠΑΣΟΚ. Χωρίς τυμπανοκρουσίες και χωρίς να ζητώ να ξεχαστεί τίποτα από τη διαδρομή μου. Όχι για να ξαναζήσω κάτι από το παρελθόν, αλλά για να δουλέψω για κάτι που βρίσκεται μπροστά μας. Για να προσφέρω σε μια υπόθεση συλλογική, που για πολλούς από εμάς ξεκινά από παλιά αλλά δεν περιορίζεται εκεί.
Γιατί η ιστορία από μόνη της δεν αρκεί.
Η χώρα σήμερα αντιμετωπίζει άλλες προκλήσεις. Μισθοί και εισοδήματα που δεν επαρκούν, με την αγοραστική δύναμη από τις χαμηλότερες στην Ευρώπη. Ανισότητες που βαθαίνουν από γενιά σε γενιά. Νέοι άνθρωποι που έφυγαν και δυσκολεύονται να βρουν λόγο να επιστρέψουν. Περιφέρεια που ερημώνει και βλέπει την υστέρησή της να παγιώνεται. Ένα δημόσιο σύστημα υγείας που δοκιμάζεται καθημερινά. Στέγη που έγινε πολυτέλεια για χιλιάδες οικογένειες. Κλιματική κρίση που δεν είναι θεωρία· είναι καμένο δάσος, χαμένη παραγωγή, πλημμυρισμένο χωράφι. Και μια αίσθηση, όλο και πιο διαδεδομένη, ότι οι θεσμοί δεν προστατεύουν τον απλό άνθρωπο.
Σε αυτά δεν απαντάς με νοσταλγία.
Απαντάς με σχέδιο.
Κρατάμε από το παρελθόν τις αξίες που άντεξαν στον χρόνο και έχουμε το θάρρος να τις μεταφράσουμε στις ανάγκες του σήμερα. Γιατί κάθε εποχή χρειάζεται τη δική της αλλαγή. Και η σημερινή Ελλάδα χρειάζεται ξανά μια μεγάλη προοδευτική αλλαγή – σύγχρονη και ρεαλιστική, με τα πόδια στο έδαφος και με εκείνες τις διαχρονικές αξίες στη βάση της.
Το 1974 αυτή η παράταξη έδωσε φωνή σε ανθρώπους που για χρόνια αισθάνονταν ότι δεν ακούγονται.
Πενήντα και πλέον χρόνια μετά, το αίτημα είναι διαφορετικό. Η υποχρέωση όμως παραμένει ίδια: να ακούσουμε ξανά μια κοινωνία που νιώθει ότι μένει πίσω και να της δώσουμε λόγο να πιστέψει ότι μπορεί να αλλάξει τη ζωή της.
Χρόνια πολλά σε όλες και όλους.
Αντώνης Μαρκούλης
Αναπληρωτής Γραμματέας Τομέα Δικαιοσύνης ΠΑΣΟΚ