Σε δημόσια διαβούλευση το σχέδιο νόμου του υπουργείου Ανάπτυξης που βάζει όρια στις χρεώσεις, επεκτείνεται σε αγορές Buy Now–Pay Later και μικροπιστώσεις, προβλέπει παρέμβαση πριν από την υπερχρέωση και θεσπίζει «δικαίωμα στη λήθη» για καρκινοπαθείς – Δείτε όλο το νομοσχέδιο
Όπως είχε αποκαλύψει το Business Stories ήδη από τον περασμένο Μάρτιο, το σχέδιο νόμου ενσωματώνει τις νέες ευρωπαϊκές Οδηγίες για την καταναλωτική πίστη και τις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες που παρέχονται εξ αποστάσεως, επεκτείνοντας σημαντικά την προστασία των καταναλωτών σε μια εποχή όπου ολοένα και περισσότερες συναλλαγές πραγματοποιούνται μέσω εφαρμογών και ψηφιακών πλατφορμών.
Το νομοσχέδιο δεν περιορίζεται μόνο στα παραδοσιακά τραπεζικά δάνεια. Εισάγει κανόνες για τις αγορές τύπου «Buy Now – Pay Later», τις μικροπιστώσεις, την πίστωση που παρέχεται από εμπόρους, τις ψηφιακές συμβάσεις χρηματοοικονομικών υπηρεσιών, ενώ περιλαμβάνει και διατάξεις για την αντιμετώπιση του greenwashing και την ενίσχυση του δικαιώματος επισκευής προϊόντων.
Ποιους αφορά το νέο πλαίσιο
Πρώτη σημαντική αλλαγή είναι η σημαντική διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής της νομοθεσίας. Το νέο πλαίσιο δεν καλύπτει πλέον μόνο τα κλασικά καταναλωτικά δάνεια και τις πιστωτικές κάρτες, αλλά σχεδόν κάθε μορφή καταναλωτικής πίστωσης που παρέχεται χωρίς εμπράγματη εξασφάλιση.
Στις διατάξεις του νομοσχεδίου εντάσσονται οι πιστωτικές κάρτες, τα καταναλωτικά δάνεια, οι μικροπιστώσεις ακόμη και κάτω των 200 ευρώ, η πίστωση που παρέχεται απευθείας από εμπόρους, τα προγράμματα «αγοράζω τώρα – πληρώνω αργότερα» (Buy Now – Pay Later), οι συμβάσεις leasing με δικαίωμα εξαγοράς, αλλά και τα επισκευαστικά ή ανακαινιστικά δάνεια.
Παράλληλα, το ανώτατο όριο εφαρμογής αυξάνεται στις 100.000 ευρώ, ενώ προβλέπεται ειδική εξαίρεση για δάνεια ανακαίνισης κατοικιών χωρίς εμπράγματη εξασφάλιση, ακόμη και όταν υπερβαίνουν το συγκεκριμένο ποσό. Έτσι, το νέο καθεστώς καλύπτει πλέον από μια μικρή αγορά μέσω εφαρμογής μέχρι μια μεγάλης κλίμακας ανακαίνιση κατοικίας.
Πλαφόν στις χρεώσεις και στο τελικό ποσό αποπληρωμής
Η σημαντικότερη ίσως παρέμβαση του νομοσχεδίου αφορά το συνολικό κόστος του δανεισμού, καθώς για πρώτη φορά τίθενται συγκεκριμένα όρια όχι μόνο στις χρεώσεις αλλά και στο τελικό ποσό που μπορεί να κληθεί να επιστρέψει ένας δανειολήπτης.
Σύμφωνα με το σχέδιο νόμου, το υπουργείο Ανάπτυξης θα μπορεί να καθορίζει ανώτατα όρια στο Συνολικό Ετήσιο Πραγματικό Επιτόκιο (ΣΕΠΕ), ενώ παράλληλα εισάγεται πλαφόν στο συνολικό ποσό που καταβάλλει ο καταναλωτής σε σχέση με το αρχικό κεφάλαιο του δανείου.
Ειδικότερα, το ενημερωτικό σημείωμα που συνοδεύει τη διαβούλευση προβλέπει ότι – με εξαίρεση τις πιστωτικές κάρτες – το συνολικό ποσό αποπληρωμής δεν θα μπορεί να υπερβαίνει:
-κατά 60% το αρχικό κεφάλαιο για δάνεια διάρκειας έως 4 ετών,
-κατά 70% για δάνεια διάρκειας από 4 έως 8 έτη,
-κατά 75% για δάνεια διάρκειας άνω των 8 ετών.
Με τον τρόπο αυτό επιχειρείται να περιοριστούν περιπτώσεις υπερβολικής επιβάρυνσης των καταναλωτών από τόκους, προμήθειες και λοιπές χρεώσεις, ιδιαίτερα σε μορφές πίστωσης όπου το πραγματικό κόστος δεν είναι πάντα εύκολο να γίνει αντιληπτό από τον δανειολήπτη.
Η συγκεκριμένη παρέμβαση αποτελεί μία από τις σημαντικότερες αλλαγές που εισάγει το νέο πλαίσιο, καθώς μεταφέρει το βάρος από το ονομαστικό επιτόκιο στο πραγματικό ποσό που τελικά καλείται να πληρώσει ο καταναλωτής, ανεξαρτήτως του τρόπου με τον οποίο επιμερίζονται οι επιμέρους χρεώσεις.
Τέλος στα «ψιλά γράμματα» και στις παραπλανητικές διαφημίσεις
Η ενίσχυση της διαφάνειας αποτελεί τον δεύτερο βασικό πυλώνα του νομοσχεδίου. Οι νέες ρυθμίσεις προβλέπουν αυστηρότερους κανόνες ενημέρωσης πριν από τη σύναψη μιας σύμβασης πίστωσης, ώστε ο καταναλωτής να γνωρίζει με σαφήνεια το πραγματικό κόστος, τη διάρκεια και τις υποχρεώσεις που αναλαμβάνει.
Για τον σκοπό αυτό καθιερώνονται τυποποιημένα έντυπα ενημέρωσης, ενώ κάθε διαφήμιση που περιλαμβάνει στοιχεία σχετικά με το κόστος της πίστωσης θα πρέπει να παρουσιάζει με σαφή, συνοπτικό και ευδιάκριτο τρόπο τις βασικές πληροφορίες που απαιτούνται για τη σύγκριση διαφορετικών προσφορών.
Στην πράξη, εάν μια τράπεζα ή άλλος πάροχος διαφημίζει ένα καταναλωτικό δάνειο με ελκυστικό επιτόκιο ή χαμηλή μηνιαία δόση, θα πρέπει να παρουσιάζει με σαφή τρόπο και το συνολικό κόστος της πίστωσης, τη διάρκειά της και τις βασικές επιβαρύνσεις, ώστε ο καταναλωτής να μπορεί να συγκρίνει διαφορετικές προσφορές χωρίς να χρειάζεται να αναζητά κρίσιμες πληροφορίες στα «ψιλά γράμματα» της σύμβασης.
Παράλληλα, το νομοσχέδιο απαγορεύει πρακτικές που ενδέχεται να ωθήσουν τον καταναλωτή σε λήψη πίστωσης χωρίς επαρκή ενημέρωση ή χωρίς σαφή εκδήλωση βούλησης. Στο πλαίσιο αυτό περιλαμβάνεται και η απαγόρευση της αυτόκλητης χορήγησης πίστωσης, δηλαδή της παροχής δανείου ή πιστωτικού ορίου χωρίς προηγούμενη αίτηση και ρητή συγκατάθεση του καταναλωτή.
Το νέο πλαίσιο συνδέει τη διαφάνεια και με την αξιολόγηση της πιστοληπτικής ικανότητας, καθώς οι πιστωτικοί φορείς υποχρεώνονται να προχωρούν σε ουσιαστικό και τεκμηριωμένο έλεγχο πριν από τη χορήγηση δανείου, αξιολογώντας αν ο καταναλωτής είναι πράγματι σε θέση να εξυπηρετήσει τη χρηματοδότηση που ζητά.
Με τον τρόπο αυτό, το υπουργείο επιδιώκει να περιορίσει τόσο τα φαινόμενα παραπλανητικής προώθησης πιστωτικών προϊόντων όσο και τον κίνδυνο υπερχρέωσης των νοικοκυριών ήδη από το στάδιο της χορήγησης της πίστωσης.
Παρέμβαση πριν ο δανειολήπτης βρεθεί σε αδιέξοδο
Μία ακόμη σημαντική αλλαγή αφορά τον τρόπο με τον οποίο θα αντιμετωπίζονται οι περιπτώσεις καταναλωτών που αρχίζουν να εμφανίζουν δυσκολίες στην εξυπηρέτηση των υποχρεώσεών τους.
Το νομοσχέδιο εγκαταλείπει τη λογική της παρέμβασης όταν πλέον το πρόβλημα έχει διογκωθεί και εισάγει την υποχρέωση λήψης μέτρων σε προγενέστερο στάδιο. Ειδικό κεφάλαιο προβλέπει ότι οι πιστωτικοί φορείς οφείλουν να εξετάζουν λύσεις ρύθμισης πριν από την έναρξη διαδικασιών αναγκαστικής εκτέλεσης σε περίπτωση υπερημερίας του καταναλωτή.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι όταν ένας δανειολήπτης αρχίζει να δυσκολεύεται να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις του, οι πιστωτές θα πρέπει να αναζητούν λύσεις όπως η αναδιάρθρωση του χρέους, η επιμήκυνση της διάρκειας αποπληρωμής ή άλλες μορφές διευκόλυνσης, πριν η υπόθεση οδηγηθεί σε πιο επιθετικές διαδικασίες είσπραξης.
Για παράδειγμα, εάν ένας καταναλωτής αρχίσει να καθυστερεί συστηματικά τις δόσεις ενός δανείου ή να εμφανίζει επαναλαμβανόμενες δυσκολίες στην εξυπηρέτηση των υποχρεώσεών του, ο πιστωτικός φορέας θα πρέπει να εξετάσει λύσεις ρύθμισης πριν κινηθούν διαδικασίες αναγκαστικής είσπραξης ή ληφθούν άλλα δυσμενή μέτρα.
Το υπουργείο θεωρεί ότι η έγκαιρη παρέμβαση μπορεί να περιορίσει τόσο τα φαινόμενα υπερχρέωσης όσο και τη συσσώρευση νέων ληξιπρόθεσμων οφειλών, δίνοντας τη δυνατότητα στον καταναλωτή να επανέλθει σε βιώσιμη πορεία αποπληρωμής.
Παράλληλα, προβλέπεται η ανάπτυξη δράσεων χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης και ενημέρωσης των πολιτών, με στόχο οι καταναλωτές να κατανοούν καλύτερα τους κινδύνους και τις υποχρεώσεις που συνεπάγεται η λήψη πίστωσης.
Δωρεάν συμβουλευτική για χρέη
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στην υποστήριξη των καταναλωτών που αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες.
Για τον σκοπό αυτό προβλέπεται η παροχή ανεξάρτητων συμβουλευτικών υπηρεσιών για χρέη, μέσω αρμόδιων φορέων που θα μπορούν να παρέχουν δωρεάν καθοδήγηση στους πολίτες σχετικά με τις διαθέσιμες επιλογές διαχείρισης των οφειλών τους.
Έτσι, ένας καταναλωτής που αδυνατεί να εξυπηρετήσει τις δόσεις του δεν θα περιορίζεται μόνο στην επικοινωνία με τον πιστωτικό φορέα, αλλά θα μπορεί να αναζητήσει ανεξάρτητη ενημέρωση και συμβουλές πριν λάβει κρίσιμες αποφάσεις για τη διαχείριση του χρέους του.
Η συγκεκριμένη πρόβλεψη αποτελεί μία από τις λιγότερο προβεβλημένες αλλά ουσιαστικότερες παρεμβάσεις του νομοσχεδίου, καθώς μεταφέρει το βάρος από την απλή είσπραξη οφειλών στην πρόληψη και την έγκαιρη υποστήριξη των δανειοληπτών.
Δάνεια με ένα «κλικ» αλλά και ακύρωση με ένα «κλικ»
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες που παρέχονται εξ αποστάσεως, καθώς ολοένα και περισσότεροι καταναλωτές συνάπτουν δάνεια, ανοίγουν πιστωτικές γραμμές ή αποκτούν πρόσβαση σε χρηματοδοτικά προϊόντα χωρίς να επισκεφθούν ποτέ ένα φυσικό κατάστημα.
Το νομοσχέδιο ενσωματώνει τη νέα ευρωπαϊκή νομοθεσία για τις συμβάσεις χρηματοοικονομικών υπηρεσιών από απόσταση και προβλέπει αυστηρότερες υποχρεώσεις ενημέρωσης, ενισχυμένη προστασία του καταναλωτή και νέους κανόνες για τις ψηφιακές διεπαφές μέσω των οποίων προσφέρονται οι υπηρεσίες αυτές.
Στην πράξη, εάν ένας καταναλωτής υποβάλει αίτηση για δάνειο μέσω της εφαρμογής μιας τράπεζας ή συνάψει μια σύμβαση χρηματοδότησης μέσω διαδικτύου, θα πρέπει να λαμβάνει εκ των προτέρων όλες τις βασικές πληροφορίες με τρόπο σαφή, ευανάγνωστο και προσαρμοσμένο στο ψηφιακό περιβάλλον, ώστε να μπορεί να κατανοήσει το προϊόν που επιλέγει και τις υποχρεώσεις που αναλαμβάνει.
Παράλληλα, προβλέπεται πρόσθετη προστασία έναντι πρακτικών που θα μπορούσαν να επηρεάσουν αθέμιτα τη λήψη αποφάσεων μέσω ψηφιακών πλατφορμών, καθώς η νέα ευρωπαϊκή προσέγγιση δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στον έλεγχο των λεγόμενων «σκοτεινών προτύπων» (dark patterns), δηλαδή σχεδιαστικών επιλογών που ωθούν τον χρήστη σε αποφάσεις που ενδεχομένως δεν θα λάμβανε υπό διαφορετικές συνθήκες.